Rozkaz Hansa Franka: jak Niemcy wprowadzili obowiązek noszenia Gwiazdy Dawida

1 grudnia 1939 roku w okupowanej przez Niemcy Polsce wszedł w życie jeden z pierwszych aktów segregacji ludności żydowskiej: obowiązek noszenia opaski z Gwiazdą Dawida. Przepis ten, wprowadzony na mocy rozporządzenia Hansa Franka, gubernatora Generalnego Gubernatorstwa, z 23 listopada 1939, obejmował wszystkich Żydów powyżej 12. roku życia.

Stanowił element polityki izolacji, która miała odciąć społeczność żydowską od reszty mieszkańców, a także ułatwiać kontrolę jej przemieszczania się i przygotować grunt pod późniejszą deportację do gett.

Do tego momentu podobne regulacje pojawiały się m.in. na ziemiach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy. We Włocławku już 24 października 1939 roku niemieckie władze nakazały noszenie żółtych trójkątów naszywanych na plecy. Wkrótce potem także w Łodzi Żydzi musieli zakładać żółte opaski, a od 13 listopada – dwie żółte Gwiazdy Dawida, umieszczane na piersi i na plecach. W Lublinie władze okupacyjne nie czekały na decyzję Franka i wprowadziły własne oznaczenia już pod koniec listopada. W każdym przypadku był to akt narzucony przez administrację niemiecką.

Obowiązywało Żydów nie tylko w okupowanej Polsce

Geneza tych działań sięga jeszcze przedwojennej polityki antysemickiej III Rzeszy. Już w 1938 roku minister propagandy Joseph Goebbels proponował, by Żydzi nosili wyróżniające ich znaki. Po „nocy kryształowej” koncepcję rozwijał Reinhard Heydrich, a od września 1941 roku w całej Rzeszy zaczęto stosować żółtą gwiazdę z napisem „Jude”. Rozwiązanie testowane wcześniej na ziemiach okupowanych stało się wówczas jednolitym elementem systemu prześladowań.

Dyskusja o odpowiedzialności za te przepisy powróciła w ostatnich dniach po wpisie instytutu Jad Waszem, który wskazał, że „Polska była pierwszym krajem, gdzie Żydzi zostali zmuszeni do noszenia odznaki”. W publikacji nie wskazano jednak, że nakaz został ustanowiony przez niemieckie władze okupacyjne po agresji na Polskę we wrześniu 1939 roku.

Polscy urzędnicy, w tym minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski i rzecznik rządu Adam Szłapka, podkreślili, że w listopadzie i grudniu 1939 roku państwo polskie już nie istniało, a wszelkie regulacje wprowadzali okupanci. Muzeum Auschwitz-Birkenau nazwało wpis instytutu „fałszywą i zniekształcającą historię wiadomością”, przypominając, że nakazy te były w całości narzucone i egzekwowane przez administrację niemiecką.

Kresy.pl / PAP