Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego, t. 4, Warszawa 1883, s. 859-860.
Kulczyce 1.) (po rus. Kulczyczi) rustykalne i szlacheckie, wś w pow. samborskim, 7 kil. na wsch. od sądu powiat., urzędu poczt., stacyi kolej, i telegr. w Samborze. Na płn. leżą Babina, Kalinów, Krużyki i Kornalowice, na wsch. Dublany-Kranzberg, na płd. Horodyszcze i Szade, na zach. Radłowice i Sambor (przedmieście dolne). Wś dzieli się na liczne przysiółki i dworzyska. Przez płn. zach. narożnik płynie Dniestr. Wchodzi on tu z Radłowic i płynie zrazu na płn., potem na wschód a następnie skręca się na płd. wsch., na płd. i na wsch., tworząc granicę od Krużyk. Do Dniestru płynie z obszaru płn. kilka małych potoków, z których najznaczniejszy potok Łowiec W stronie płn. zach. W środkowej części obszaru nastaje potok Warytyna (dopływ Bystrzycy), płynie w kierunku płd. wssh. do Dublan, zasilony w obrębie Kulczyc małemi strugami, z których znaczniejsze: pot. Roztoka od lew. brz., pot. Prut od praw. brz. W płd. zach. stronie obszaru nakoniec nastaje pot. Żon z kilku strug małych i płynie na płd. wsch,, przeważnie na granicy Szadego, do Horodyszcza, gdzie wpada do Czerchawy, dopływu Bystrzycy. W środkowej części obszaru, bliżej granicy zach,, leżą zabudowania wiejskie, podzielone na liczne przysiółki i dworzyska (Witczyzna, Mohiłowszczyzna, Tarabanowszczyzna, Oleksięta, Szabelki, Dubeńsko, Poliwki, Szłobany, Tulaki, Duszynicze, Czmajły, Uhersko, Chapki, Wołczki, Sztokajły, Podgłęboka, Kostyki, Daszynicze, Ruczki, Kołodczaki, Pobok, Popiele, Kulki, Hubiaki, Spas, Czopy, Zahajły, Laski, Zazulki, Ruczki, Śmietanki, Ulica, Dobrzany, Aspany, Barany). Część wsi zwie się Wygodą. Stronę płn. wsch. zajmują lasy: na płn. Dubeńko ze wzgórzem Mogiłka 341 m. wys. na krańcu płd. zach,; na płd, Warytyna, W płd. zach, stronie obszaru dochodzi wzgórze Neuka 356 m. a na wsch. od niego krzakami porośnięty obszar Turowina 348 m. Wś przerzyna kolej naddniestrzańska; wchodzi ona tu z Radłowie i idzie w kierunku płn. wsch., potem płd. a nakoniec płd. wsch. do Dublan. Własn. więk. ma roli or. 155, łąk i ogr. 26, pastw. 39, lasu 398 mr.; własn. mniej, roli or. 1851, łąk i ogr. 408, pastw, 950, lasu 845 mr. Według spisu z r, 1880 było w K, rustykalnych 410, w K. szlacheckich 1567 mk. w gminie, 17 na obszarze dwor. (obrz. gr.-katol. z wyjątkiem kilkudziesięciu rzym,-katol.). Par, rzym.-katol. w Samborze, gr.-katol. w miejscu, należy do dekanatu samborskiego a dyecezyi przemyskiej. We wsi są 3 cerkwie, szkoła etat. 1-kl. i kasa pożycz, gminna z kapit. 3111 zł. Za czasów polskich należała wś do dóbr koronnych, ekon. samborskiej ziemi przemyskiej. W lustracyi ekon. samborskitj za czasów Jana III (Rkp. Ossol. Nr. 1255, str. 21 i 22) czytamy: ,,K. należą do klucza babińskiego. Zdawna miała wś łanów 20, między tymi popowskich zdawna do cerkwi należących 4, karczmarskich 2, zagrodniczych 2, oleksińskich i wołczyńskich 2. Między powinnościami wsi wymieniono, że, wedle dekretu referendarakiego z r. 1609, powinni byli z ćwierci dawać po 4 pół- miarki chmielu, albo owsa kłodę za chmiel; teraz że chmiel zginął i u nich się nie rodzi, tedy chmielowego opłacają z ćwierci po gr. 16. Płacono zdawna z tej wsi spasnego zł. 24. Ale że teraz, jako gromada zeznaje, gościniec się inną obrócił stroną, bo szlachta przez swoje grunta jeździć nie pozwala, tedy ten prowent nie wchodzi do skarbu; jednakże zamek samborski uczyni staranie, aby droga zwyczajnym traktem obrócona była i ten dochód skarbowi nie zginął. Oleksińskie wolnictwo trzyma p. Wołczak Kulczycki, które ma w sobie ćwierci 2 P. Promiński i Dwernicki także za Dniestrem po 2 ćwierci trzymają, snać za przywilejami, których nie pokazali. Podymne płaci gromada przy czynszach takim sposobem, że kiedy na półłanku będzie 5 chałup, to jednę uwalniają. Zagrodnik tylko jeden jest. Panowie szlachta z Kulczyc odebrali zdawna ćwierci 12 gruntu ekonomicznego i teraz znowu in a. 1680 tyleż odebrali; więc aby in haereditatem tego gruntu sobie nie obrócili, wkładamy to na zamek samborski, aby o to czynić nie zaniedbywał. A ponieważ insze ciężary ponoszą tameczni poddani od tychże pp. szlachty w Kulczycach, którzy tym poddanym pola odejmują, zboża spasają, sady wyrębują, ludzi biją, tedy, aby zamek samborski osobliwą dał protekcyą tymże poddanym i bronił onych od takich bezprawi, zlecamy“. Extrakt inwent. ekon. sambor. z r. 1760 (Rkp. Ossol. Nr. 1632, str. 158) zawiera następujące ciekawe szczegóły: „Tej wsi powinno być podług dawniejszych rewizyj łanów 20, czyli ćwierci 80. Lecz teraz przez opresye od szlachty tamecznych i oderwanie gruntów ta wieś spustoszała. Prócz tych ćwierci 80 powinno być skarbowego gruntu ćwierci 60 ¾ . Lecz z między tych jedne szlachta poodbierała, drugie chaszczami pozarastały, trzecie odłogiem leżą, gdzie niektóre zaś obsiewają i płacą z każdego zagonu stajanego do folwarku kalinowskiego
[s.860]
po gr. 3, co jesiennej rewizyi podpadać ma. Czynsze z tej wsi od gromadki 41 zł. 5 gr., czynsz z uprzywilejowanych gruntów 52 zł. Uprzywilejowani posesorowie gruntu mają płacić hybernę na gardekurów i inne ciężary ponosić. Karczemka w tej wsi z chrustu, gliną oblepiona, słomą poszyta, należy do blechu samborskiego. Lasy do tej wsi należą: młode drzewa różnego rodzaju od granicy szadowskiej i horodyskiej po granicę dublańską i chaszcze tejże wsi nazwane Osikowiec, między któremi znak granicy: Przekop”. Z Kulczyc pochodzą liczne szlacheckie rodziny Kulczyckich. Stąd pochodził też ten Kulczycki, który w r. 1683, podczas oblężenia Wiednia przez Turków, przedarł się z miasta przez obóz turecki do obozu ks. Lotaryńskiego, a potem wrócił do miasta i przyniósł wiadomość o bliskiej odsieczy. On to założył później w Wiedniu pierwszą kawiarnię. We wsi są ślady wielkich okopów i wzgórze zwane do dzisiaj Mogiłką.
