Legioniści odmówili przysięgi. Piłsudski trafił do Magdeburga
9 lipca 1917 roku żołnierze I i III Brygady Legionów Polskich odmówili złożenia przysięgi, której domagały się od nich państwa centralne.
Decyzja ta, podjęta zgodnie z wolą Józefa Piłsudskiego, przeszła do historii jako kryzys przysięgowy i stała się jednym z przełomowych momentów polskiej drogi do niepodległości.
Legiony Polskie powstały u boku Austro-Węgier, ale dla Piłsudskiego ich zasadniczym celem nie była służba cudzym interesom, lecz stworzenie kadry przyszłego Wojska Polskiego.
Sytuacja zmieniła się po Akcie 5 listopada 1916 roku, w którym Niemcy i Austro-Węgry zapowiedziały utworzenie Królestwa Polskiego. Deklaracja dawała Polakom nadzieję na własne państwo, choć w praktyce Berlin i Wiedeń chciały przede wszystkim pozyskać nowych żołnierzy na potrzeby trwającej wojny.
W 1917 roku legioniści mieli zostać włączeni do Polskiej Siły Zbrojnej, podporządkowanej niemieckiemu dowództwu. Warunkiem była przysięga, w której żołnierze zobowiązywali się do wierności „Polskiemu Królestwu i przyszłemu królowi”, a jednocześnie do dochowania „braterstwa broni” wojskom Niemiec i Austro-Węgier. Dla Piłsudskiego oznaczało to związanie sprawy polskiej z państwami centralnymi w chwili, gdy ich położenie wojenne stawało się coraz mniej pewne.
Piłsudski uznał, że dalsza współpraca z Niemcami wyczerpała swoje możliwości. W jego ocenie polski interes wymagał zachowania samodzielności, nawet za cenę represji. Dlatego wezwał związanych z nim legionistów, aby nie składali przysięgi. Najsilniej odpowiedzieli na ten apel żołnierze I i III Brygady. Inaczej zachowała się znaczna część II Brygady, dowodzonej przez Józefa Hallera, która przysięgę złożyła.
Pochodzący z Kielc Wincenty Solek, jeden z legionistów, którzy nie złożyli przysięgi, tak opisywał te wydarzenia w swoich wspomnieniach: „Naturalnie, że Legiony złożenia tej przysięgi odmawiają, bo jakże przysięgać królowi, którego nie ma, a przysięgi na wierność obcym, sprzymierzonym armiom, nie składała dotychczas żadna w świecie armia i żądanie takie jest jeszcze jednym dowodem chęci zagarnięcia armii polskiej przez Niemcy dla wyłącznie ich celu; przy tym przysięga ta ma też na celu rozbicie Legionów, gdyż do przysięgi wezwano tylko Królewiaków [mieszkańców dawnej Kongresówki, przyp. red.]”.
Odmowa została przez Niemców potraktowana jako bunt. Legionistów pochodzących z Królestwa Polskiego internowano, natomiast żołnierzy z Galicji, jako poddanych austro-węgierskich, wcielono do armii cesarskiej i wysłano na front.
Represje dotknęły również przywódców obozu niepodległościowego. W nocy z 21 na 22 lipca 1917 roku aresztowano Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego. Piłsudski został następnie osadzony w twierdzy w Magdeburgu, skąd powrócił do Warszawy dopiero w listopadzie 1918 roku.
Kryzys przysięgowy osłabił Legiony jako formację wojskową, ale wzmocnił polityczną pozycję Piłsudskiego. „Do swojej legendy bojownika z caratem i legionowego dowódcy dodawał właśnie nowy element — mit przeciwnika i więźnia Niemiec” — pisał na stronie IPN Michał Wenklar.
Jednym z symboli tamtych wydarzeń stało się Szczypiorno pod Kaliszem, gdzie internowano szeregowych i podoficerów. To właśnie tam legioniści grali w piłkę ręczną, którą później zaczęto w Polsce nazywać szczypiorniakiem.
Kresy.pl / IPN
