Bunt łódzki – pierwszy masowy strajk robotniczy w Królestwie Polskim
2 maja 1892 roku w Łodzi wybuchł masowy strajk robotniczy, który szybko przekształcił się w największe dotąd wystąpienie robotnicze w Królestwie Polskim oraz jedną z pierwszych tak rozległych akcji protestacyjnych w Imperium Rosyjskim.
Bezpośrednim impulsem była odezwa środowisk socjalistycznych, kolportowana jeszcze przed 1 maja, w której domagano się wprowadzenia ośmiogodzinnego dnia pracy, podwyżek płac oraz swobód politycznych.
Strajk rozpoczął się 2 maja, obejmując największe zakłady przemysłowe Łodzi – dynamicznie rozwijającego się ośrodka włókienniczego Imperium Rosyjskiego. W krótkim czasie protest przybrał charakter powszechny, paraliżując produkcję i mobilizując tysiące robotników.
Już w pierwszych dniach doszło do eskalacji napięcia. Interweniująca policja stosowała przemoc wobec demonstrantów, co wywołało reakcję ze strony robotników – dochodziło do starć ulicznych i ataków na przedstawicieli przemysłowców. Pobity został m.in. syn fabrykanta Izraela Poznańskiego – Ignacy. Część przedsiębiorców, jak Karol Wilhelm Scheibler, próbowała załagodzić sytuację, oferując ograniczone ustępstwa (podwyżki płac i skrócenie czasu pracy). Inni, w tym sam Izrael Poznański czy Juliusz Kunitzer, odrzucali żądania robotników.
Kulminacja wydarzeń nastąpiła podczas masowych zgromadzeń, m.in. na dzisiejszym placu Wolności, gdzie robotnicy ogłosili swoim przywódcą krawca Kazimierza Wachowicza, nazywając go symbolicznym „królem polskim”. Jego szybkie aresztowanie przez oddziały kozackie pozbawiło ruch centralnego kierownictwa. 5 maja sytuacja uległa dalszemu zaostrzeniu – na Bałutach doszło do pogromu ludności żydowskiej, od którego organizatorzy socjalistyczni wyraźnie się odcięli.
Decydujące rozstrzygnięcie przyniosła interwencja wojsk carskich i policji. W dniach 6–8 maja protest został brutalnie stłumiony. Według szacunków zginęło około 100 osób, a blisko 300 zostało rannych.
Bunt łódzki z 1892 roku miał znaczenie wykraczające poza lokalny konflikt społeczny. Ujawnił potencjał mobilizacyjny klasy robotniczej w warunkach industrializacji oraz pokazał, że postulaty socjalne mogą przerodzić się w masowy ruch polityczny. W realiach zaboru rosyjskiego był to pierwszy przypadek tak szeroko zakrojonego strajku, który stał się punktem odniesienia dla późniejszych wystąpień robotniczych w Imperium Rosyjskim i na ziemiach polskich.
Czytaj też:
Jak łódzkie włókniarki wymusiły ustępstwa władz PRL
Czarny Czwartek. Gdy władza kazała strzelać do robotników
Kresy.pl
