Kopernik był pionierem ekonomii. Ustalił, że „gorszy pieniądz wypiera lepszy”
Mikołaj Kopernik (1473–1543) zapisał się w historii jako twórca rewolucyjnej teorii heliocentrycznej, która zmieniła sposób postrzegania Wszechświata. Niewielu jednak wie, że ten renesansowy uczony wniósł również istotny wkład do nauk społecznych, w szczególności do ekonomii.
Jako doświadczony administrator dóbr kapituły warmińskiej, Kopernik stał się jednym z prekursorów teorii ilościowej pieniądza i autorem zasad zbieżnych z późniejszym prawem Greshama.
Coraz więcej pieniędzy, a coraz biedniej
Początek XVI wieku to czas intensywnych przemian gospodarczych w Europie. Polska – będąca największym eksporterem zbóż i surowców do rozwijających się krajów Zachodu – nie zbudowała jednak zróżnicowanej gospodarki. Produkcja przemysłowa pozostawała w tyle, a nadmierny napływ pieniądza skutkował inflacją. Na sytuację pogarszającą jakość życia wpływała również ogromna liczba monet o zróżnicowanej wartości i jakości, bitej przez różne mennice – królewskie, miejskie i zagraniczne.
Kopernik nie był zawodowym ekonomistą, ale jako administrator dóbr kapituły warmińskiej miał bezpośredni kontakt z realnymi problemami finansowymi i gospodarczymi. Codziennie borykał się z problematyką malejących dochodów. Widział, jak psucie monety – czyli obniżanie zawartości kruszcu – zakłócało handel. Dlatego to właśnie jego poproszono o przygotowanie ekspertyz dotyczących reformy pieniądza.
Traktaty o pieniądzu
Kopernik przygotował trzy ważne pisma: Rozmyślania (1517), Traktat o monetach (1519) i najobszerniejszy Sposób bicia monety (1526). W tych dziełach przedstawił poglądy, które dziś uznaje się za podwaliny nowoczesnej teorii ekonomicznej.
Dowodził w nich, że wartość monety zależy od zawartości kruszcu, a nadmiar pieniądza w obiegu prowadzi do inflacji. Ustalił również, że gdy jednocześnie funkcjonują dwa rodzaje pieniądza, które są równoważne prawnie, lecz jeden z nich jest postrzegany jako cenniejszy (na przykład ze względu na wyższą zawartość kruszcu), to właśnie ten „lepszy” pieniądz będzie wycofywany z obiegu i gromadzony (tezauryzowany), podczas gdy w codziennym obrocie pozostanie głównie pieniądz „gorszy”. Zasada ta znana jest do dziś jako prawo Kopernika–Greshama (drugie nazwisko należy do Thomasa Greshama, XVI-wiecznego angielskiego finansisty, który nieco później miał podobne wnioski).
W Sposobie bicia monety Kopernik pisał, że „moneta traci na szacunku szczególnie wskutek nadmiernej jej ilości” oraz „powszechna drożyzna pochodzi ze spodlenia pieniądza”. To właśnie te sformułowania sprawiają, że uznaje się go za prekursora teorii ilościowej pieniądza.
Czytaj też: Jego lunety zajmowały całe łąki, był Kopernikiem XVII wieku
Kopernik był również świadomy społeczno-politycznych aspektów reformy monetarnej. Wiedział, że chaos monetarny szkodzi państwu i obywatelom, a tylko jeden, silny system może zapewnić stabilność gospodarczą. Dlatego postulował utworzenie jednej mennicy w Prusach Królewskich i zrównanie wartości monety pruskiej z koronną. Reformy te miały nie tylko uporządkować system pieniężny, lecz także zapewnić uczciwość w handlu i zabezpieczyć dochody publiczne.
Kresy.pl / Obserwator Finansowy
