„W Dniepru wodach konie poi / pułk dziesiąty”? 25 kwietnia 1920 roku wystartowała wyprawa kijowska
25 kwietnia 1920 roku, na mocy porozumienia zawartego wcześniej przez Józefa Piłsudskiego i Symona Petlurę, rozpoczęła się wspólna ofensywa wojsk polskich i ukraińskich. Jej celem było wyparcie Armii Czerwonej z Kijowszczyzny i przekazanie władzy Ukraińskiej Republice Ludowej.
Wyprawa kijowska 1920 roku była ważnym epizodem wojny polsko-bolszewickiej: próbą stworzenia niepodległej Ukrainy i odparcia zagrożenia ze strony bolszewików.
Polska, niedługo po odzyskaniu niepodległości, wciąż toczyła walki o kształt wschodnich granic. Piłsudski pragnął utworzyć strefę buforową złożoną z niezależnych państw: Litwy, Białorusi i Ukrainy.
21 kwietnia 1920 roku Rzeczpospolita Polska i Ukraińska Republika Ludowa zawarły tzw. umowę warszawską. Polska uznała ukraińską państwowość (granica między państwami miała przebiegać na Zbruczu) i zobowiązała się do pomocy w wyposażeniu armii ukraińskiej.
Z tego powodu w działaniach ofensywnych podczas wyprawy kijowskiej uczestniczyły dwie ukraińskie dywizje, zorganizowane i opłacane przez Polskę, a także oddziały Kozaków i byłych rosyjskich żołnierzy internowanych w Polsce. Było ich ok. 4 tys. „Ich obecność u boku 60 tys. nacierających żołnierzy polskich miała głównie znaczenie propagandowe” – pisał na łamach „Biuletynu IPN” dr hab. Mirosław Szumiło.
Polskimi wojskami podczas wyprawy kijowskiej dowodzili: gen. Wacław Iwaszkiewicz na odcinku od granicy z Rumunią do Płoskirowa, gen. Antoni Listowski – między Płoskirowem a Połonnym, gen. Edward Rydz-Śmigły – odcinek od Połonnego do Olewska, oraz płk Józef Rybak – od Olewska do Mozyrza.
Do Kijowa wojska polsko-ukraińskie wkroczyły 7 maja, nawet… tramwajem. Sukces ogłoszono szybko, mimo że główny cel – rozbicie wojsk bolszewickich – nie został osiągnięty. Armia Czerwona wycofała się za Dniepr, by przygotować kontratak.
Radość z zajęcia Kijowa była wielka – w Polsce porównywano Piłsudskiego do Bolesława Chrobrego, jednak na Ukrainie przyjęcie Petlury było chłodne. Ukraińcy, zmęczeni latami wojny, nie wykazali masowego poparcia dla idei niepodległości. Nie zdołano też utworzyć wystarczająco licznej armii ukraińskiej, która mogłaby samodzielnie podjąć się obrony swojej ojczyzny.
Nowe władze utrzymały się w Kijowie zaledwie miesiąc. Zaledwie tydzień po zajęciu Kijowa przez polsko-ukraińskie siły, Armia Czerwona rozpoczęła kontrnatarcie, które w czerwcu zmusiło wojska polskie do odwrotu.
Ostatecznie Polacy pokonali armię bolszewicką 15 sierpnia 1920 roku w Bitwie Warszawskiej, a potem w bitwie nad Niemnem. Na mocy traktatu ryskiego z marca 1921 roku Kijów przypadł jednak bolszewikom.
Mimo militarnego niepowodzenia, wyprawa kijowska miała duże znaczenie symboliczne. Do historii przeszła również dzięki żurawiejce 10. Pułku Ułanów: „W Dniepru wodach konie poi / pułk dziesiąty – pomni moi.”
Kresy.pl / IPN
