Duma o żołnierzu tułaczu

Wojna ludzi nie rodzi.

Rycerz kresowy jest biedny i nieszczęśliwy – mimo, iż żywot wiedzie chwalebny. Jednak – jak „Duma człowieka rycerskiego” rzecze –



Zysk człowieka rycerskiego –

Głod, trud, zimno rozkosz jego.

Jaśnie mu deszcz za napoje,

Kuszania i mętne zdroje,

Pałac – kotara ściśniona,

Pościel – trawa niekoszona,

Śmierć zabita ta jest jego

Trud, jak wilka drapieżnego..”.

Żołnierz niegrzebiony

Wojna ludzi nie rodzi, tylko grzebie. Nie zawsze jednak grzebie. O żołnierskiej bezdomności także i po śmierci śpiewano jak Rzeczpospolita długa i szeroka, we wszelkich krainach, do których dochodził dźwięk polskiego języka. Wszędzie tam można było usłyszeć pieśń, przez wieszcza Adama odnotowaną –

O żołnierzu tułaczu, który borem, lasem

Idzie, z biedy i z głodu przymierając czasem,

Na koniec pada u nóg konika wiernego,

A konik nogą grzebie mogiłę dla niego.

Taki bywał los i wielkiego pana-rycerza, i pachołka, i łotrzyka, i watażki. Spoczynek wieczny bez pogrzebu, na polu, pod końskimi kopytami, kędy

…ciała niegrzebione

Tuczą ptastwa obrzydzone.

Onych na polne niskości

Dziki zwierz roznosi kości”.

Niekiedy gromadziły się całe pokłady takich kości i ciał „niegrzebionych”, jak na chocimskim pobojowisku:

Widzieć po szańcach onych po dzis dzień tak wiele

Ciał i kości zbutwiałych, starzanych w popiele,

Na bestyj wszelkich wstrecie, których żywa cnota

Godna była piramid i odwagi złota.

Żołnierz odkapitowany

Obrońcy Kresów, niezależnie od swojego stanu, byli faktycznie nieustannie zagrożeni nie tylko śmiercią, ale i całkowitym lub częściowym niepogrzebaniem. Niepogrzebanie „częściowe” mogło dotyczyć, na przykład, głów, które Turczyn zwykł odcinać od tułowów i zabierać ze sobą. W Nowogródzkiej farze znajduje się nieprawdopodobny wprost nagrobek rycerzy poległych pod Chocimiem w roku 1621 – Jerzego Rudomino i jego ośmiu towarzyszów, to jest panów Wieliczko, Taliszewskiego, Bykowskiego, Czudowskiego, Mogilnickiego, Woyny, Tyszkiewicza i Osipowskiego. Wszyscy ci klęczą przed matką Boską… bez głów, które, gładko odcięte gładko, leżą sobie obok swoich właścicieli – na polu bitwy i modlitwy zarazem.

Chwała zgnicia w polu

Ale to i tak przypadek porządny, bo tylko głowy znikły. Żeby się z niepogrzebaniem – makabrą powszednią – pogodzić i oswoić, wymyslano rozmaite retoryczne pomysły, tłumaczące powody niepogrzebania. Już o nich tu kędy indziej pisałem. Szczytem tychże pomysłów jest wiersz Zbigniewa Morsztyna:

W polu Pawła Morsztyna bieleję się kości

Dobrego kawalera. Czemuż ich nagości

Ziemia nie skryła? – Żeby niebieskie obroty

Ustawicznie patrzyły na tak dzielne cnoty.

Jacek Kowalski

– – – – – – – – – – – – – – – – – – –

W załączeniu: Pieśń o żołnierzu tułaczu, wersja zanotowana przez Oskara Kolberga w sandomierskiem. Śpiewa i gra na citoli Jacek Kowalski, zaś na tureckim sazie gra Henryk Kasperczak. Nagranie sporządzone specjalnie dla www.kresy.plna Zamku Kórnickim, zrealizował Robert Rekiel.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Reklama

Dlaczego zdecydowaliśmy się na ograniczenie dostępu do naszych treści?

Ponieważ nie istnieje darmowe dziennikarstwo. Zawsze ktoś za nie płaci. Jeśli Czytelnicy nie wezmą na swoje barki finansowej odpowiedzialności za istnienie niezależnych, oddolnych inicjatyw dziennikarskich, takich jak Kresy.pl, wówczas na rynku pozostaną wyłącznie niskiej jakości tabloidy oraz media finasowane przez wielkie korporacje, partie polityczne i różnego rodzaju lobbies.

Miesięczny koszt funkcjonowania portalu Kresy.pl to 20000 zł. 7-osobowa redakcja pracuje w pełnym wymiarze i praca ta jest naszym podstawowym, najczęściej jedynym, źródłem dochodu. Kresy.pl nie powstają po godzinach, tworzone przez amatorów. Portal jest tworzony przez wykwalifikowanych dziennikarzy oraz specjalistów z zakresu polityki międzynarodowej, którzy codziennie starają się dotrzeć do informacji istotnych z punktu widzenia interesu naszej politycznej wspólnoty.

Jeśli cenisz naszą pracę, jeśli z niej korzystasz i uważasz, że zamknięcie portalu Kresy.pl byłoby stratą, prosimy dołącz do grona osób, które współtworzą finansowe podstawy funkcjonowania naszego serwisu.



0 odpowiedzi

Zostaw odpowiedź

Chcesz przyłączyć się do dyskusji?
Nie krępuj się!

Dodaj komentarz