Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego, t. 7, Warszawa 1886, s. 500-501.
Olszanik z Trojanami i Słobodą Trojańską, wś, pow. samborski, 9 klm. od sąd. pow. i urz. poczt, w Samborze. Na płn. leżą Uherce Zapłatyńskie, na wsch. Sielec, na płd. Mokrzany i Czerchawa, na płd.-zach. Błażów, na zach. Czukiew. Płd.-wsch. narożnik wsi przepływa pot. Czerchawa, dopływ Bystrzycy. Wchodzi on tu z Mokrzan a płynie na płn.- wsch. do Sielca. Do Czerchawy podążają też wody z całego obszaru za pośrednictwem kilku strug małych, płynących od zach. na wsch., z których wymieniamy pot. Hłubowy, przepływający płn. część obszaru. W dolinie jednego z tych dopływów Czerchawy, przepływającego środkową część wsi, leżą zabudowania wiejskie, na wsch. od nich przysiółek Słoboda Trojańska, a jeszcze dalej na wsch., na samej granicy Sielca, przys. Trojan (312 mt.). W płd.-zach. stronie wsi wznosi się wzgórze Olszanik do 351 mt. (znak triang.), w płd.-wsch. stronie dochodzi jedno wzgórze 342 mt., a w płn., lesistej części, 358 mt. Własn. więk. ma roli or. 35, łąk i ogr. 66, pastw. 1, lasu 838; własn. mn. roli or. 1573, łąk i ogr. 333, pastw. 450, lasu 109 mr. W 1880 r. było 1102 mk. w gminie, 33 na obsz. dwor. (między nimi 130 obrz. rzym.-kat.). Par. rzym.- kat. w Czukwi, gr.-kat. w miejscu, dek. samborski, dyec. przemyska. We wsi jest cerkiew i szk. etat. jednokl. Dawna cerkiew spaliła się w r. 1884. Dokumentem wydanym w Bieczu d. 15 listopada 1423 r. osadza Władysław Jagiełło na prawie niemieckim wś Olschanyh „in terra Russiae et districtu Samboriensi“; braciom Mikołajowi i Szczepanowi de Tarnawa sprzedaje tamże wójtostwo za 50 grzywien, określa ich, i mieszkańców tej osady, prawa i obowiązki. Oryginalny dokument znajduje się w Petersburgu (w Arch. Met. Litew., lit. 113), a jest podany także w dokumencie Stefana Batorego z d. 24 czerwca 1578 r., którym ten król potwierdza granice Błażowa (Rkp. Ossol. No 2837, str. 147). W 1448 r. nadał Piotr, bisk. przemyski, kanonikom kapituły przemyskiej dziesięcinę w Fulsztynie, Olszaniku i innych wsiach w zamian za dziesięciny i grunt w Radymnie. Za czasów Rzpltej należała wieś do dóbr koronnych w ziemi przemyskiej i tworzyła wraz z Czerchawą dzierżawę. Na sejmie warszawskim ekstraordynaryjnym z r. 1662 uchwalono d. 20 lutego: „Zachęcając do usługi naszej i Rzpltej dobrze zasłużonych, niżej opisanych żołnierzów, aby z ich wysługi po
[s.501]
tomkowie ich cieszyć się mogli, dobra nasze, których oni prawem dożywotniem za przywilejami od nas otrzymanymi natenczas używają, sukcesorom jus emphiteuticum, to jest (wymienni inni a potem) urodzonemu Żaboklickiemu na wsiach Olszaniku i Czerchawic, authoritate praesentis Conventus pozwalamy, po którego śmierci sukcesorowie jego te dobra do lat 15 będą trzymali, wedle zwyczaju in emphitousi zachowałego, salvis oneribus quibusvis Rei publicae ot status” (Vol. legum. IV, str. 405). W lustracyi z r. 1686 (Rkp. Ossol. No 1255, Ktr. 240) czytamy: „Olszanik w kluczu zadniestrskim wyliczona jest w rzędzie tych, które niegdyś do ekonomii samborskiej należały, jako to ludzie starzy świadczą, których posesorowie praw swoich i przywilejów nie produkowali, aby dobra stołowe JKMości przeciwko prawu i konstytucyom koronnym od ekonomii bez rekompensy oderwane, ad usum suum wrócić się tandem aliquando mogły. One brevissimo konotujemy i aby IMC. Pan instigator koronny cum posessoribus o te dobra pro munere officii sui czynić zalecamy. Posesorem Olszanika był w tym roku JMPan Zaboklicki, łowczy podolski.” Według inwentarza z r. 1768 pozostawał Olszanik w posiadaniu Teofili z Pokutyńskich Pokucyńskiej, wdowy; z pro w. 4623 złp. 22 gr. (Czerchawa w temże samem posiadaniu z pro w. 2115 złp. 28 gr.), później w posiadaniu Dzierżbickiego. Zajęty przez rząd austryacki 18 września 1775 i przyłączony do dóbr samborskich. W O. był zameczek, ze wszech stron okopem obwiedziony. Lu. Dz.
