Polityka sowiecka wobec Kościoła katolickiego na Litwie 1944-1965
Książka Ireny Mikłaszewicz wypełnia dotkliwy brak opracowań dotyczących losów Kościoła katolickiego na Litwie w czasach sowieckiej okupacji.
W pracy tej przedstawiono całościowo na tle ówczesnej sytuacji społeczno- politycznej na Litwie sowieckie metody walki z Kościołem. Udokumentowano je na podstawie materiałów pochodzących z byłego archiwum KGB w Wilnie, archiwum partyjnego i zespołu dokumentów litewskiego pełnomocnika Rady d.s. Kultów Religijnych przy Radzie Ministrów ZSRR.
Autorce udało się ukazać wszystkie sowieckie metody walki z Kościołem na Litwie, a także jego skalę. Aż jedna trzecia duchowieństwa na Litwie była poddana najróżniejszym prześladowaniom i represjom. Na zsyłkę bądź przymusowe internowanie zostali skazani biskupi i rządy diecezji, którzy nie godzili się na współpracę z organami bezpieczeństwa, stałą inwigilację duchownych oraz bezprecedensowa kontrolę nad rozdziałem stanowisk kościelnych.
Z wywodów autorki można wnosić, że tylko zdecydowana postawa wierzących wymusiła na władzach pozostawienie takich swobód, jakich gwarantem było radzieckie ustawodawstwo , czyli wolność sprawowania kultu.
W książce tej po raz pierwszy naświetlono , choć nie wyczerpująco sytuację Polaków- katolików na Litwie. Dotknięcie tego tematu przez autorkę jest jednak krokiem milowym w badaniach nad tym zagadnieniem. W historiografii litewskiej temat ten niemal całkowicie nie istnieje, a w publikacjach autorów polskich brak materiałów źródłowych, dostępnych obecnie w źródłach litewskich. Dopiero statystyczne zestawienie strat Kościoła katolickiego na Wileńszczyźnie uwypukla tragiczną sytuację Polaków, którzy odcięci od Polski żelazną kurtyną, poddani sowieckiej rusyfikacji i indoktrynacji, desperacko trwali przy wierze i przynależności do Kościoła katolickiego. To bardzo mało znana karta historii Polaków na Litwie, czekająca jeszcze na dogłębne opracowanie.
Marek A. Koprowski
Irena Mikłaszewicz, Polityka sowiecka wobec Kościoła katolickiego na Litwie 1944-1965, Warszawa s.272
