IPN o Doncowie: ideologiczny architekt zbrodni
Instytut Pamięci Narodowej opublikował zapowiadany wcześniej wpis poświęcony Dmytrowi Doncowowi, jednemu z twórców ideologii ukraińskiego nacjonalizmu. IPN wskazuje, że idee głoszone przez Doncowa i jego naśladowców prowadziły do odrzucenia norm moralnych, a w latach 40. XX wieku znalazły wyraz w ludobójstwie Polaków.
Instytut Pamięci Narodowej opublikował na Facebooku zapowiadany wcześniej wpis poświęcony Dmytrowi Doncowowi, przedstawiając go jako „ideologicznego architekta zbrodni”. Materiał ukazał się w ramach cyklu „Ukraiński nacjonalizm: między ideologią a zbrodnią”.
Czytaj też: IPN: Zrównanie Armii Krajowej z UPA stanowi obrazę pamięci ofiar ukraińskiego nacjonalizmu
IPN wskazał, że dwudziestolecie międzywojenne było okresem rozwoju radykalnych nacjonalizmów, których skrajną postacią był niemiecki narodowy socjalizm. Według Instytutu część doktryn nacjonalistycznych, w tym ukraińska, była odpowiedzią na nieudane próby odzyskania niepodległości po I wojnie światowej. Porażka miała prowadzić do radykalizacji oraz przekonania, że przy budowie własnego państwa należy odrzucić ograniczenia moralne.
„Żadne zasady nie mogą zabronić, aby słabszy uległ przemocy silniejszego […] dlatego tylko filistrzy mogą odrzucać i moralnie potępiać wojnę, zabójstwa, przemoc” – pisał Doncow w 1926 roku, co przypomniał IPN.
Instytut zwrócił uwagę na opublikowaną w 1926 roku książkę „Nacjonalizm”, w której Doncow, wzorując się na pokrewnych ideologiach epoki, łączył pojęcia narodu i rasy. Według IPN sprowadzał on religię i cerkiew do roli służebnej wobec narodu, traktowanego jako absolut. Przypomniano również, że Doncow tłumaczył na język ukraiński fragmenty „Mein Kampf”, programu politycznego Adolfa Hitlera.
IPN podkreślił, że w drugiej połowie lat 20. XX wieku ta odmiana nacjonalizmu trafiała do ukraińskiej młodzieży, szczególnie na Kresach II Rzeczypospolitej. Instytut przywołał słowa Wołodymyra Lewynśkiego, socjaldemokraty wrogiego nacjonalistom.
„Jak wielu małych Mussolinich i Hitlerów pojawiło się pod wpływem pism Doncowa!” – pisał Lewynśkyj.
Według IPN idee Doncowa były rozpowszechniane także przez nielegalne czasopisma ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego. Instytut przytoczył fragment z pisma OUN „Rozbudowa naciji” z 1930 roku, w którym zapowiadano walkę „w morzu krwi” i „bez litości”.
Osobno IPN wskazał na broszurę Stepana Łenkawskiego „Dziesięcioro przykazań ukraińskiego nacjonalisty”, opublikowaną w 1929 roku. Według Instytutu inspirowany Doncowem Łenkawski wzywał do popełniania „najniebezpieczniejszej zbrodni, jeśli będzie wymagać tego dobro sprawy”.
W ocenie IPN Doncow i jego naśladowcy stworzyli zbrodniczą ideologię, a mordy na Polakach, Żydach i przedstawicielach innych narodowości były konsekwencją budowanej przez lata nienawiści oraz odrzucenia norm moralnych. Instytut stwierdził, że założenia ukraińskiego nacjonalizmu zrealizowano w pierwszej połowie lat 40. XX wieku, gdy na okupowanych przez Niemców Wołyniu i w południowo-wschodnich województwach II RP dokonano ludobójstwa Polaków.
IPN zapowiedział, że kolejny odcinek cyklu zostanie poświęcony Stepanowi Banderze.
Kresy.pl/IPN
