Front Morges. Paderewski i Sikorski rzucają wyzwanie sanacji
16 lutego 1936 roku w szwajcarskiej miejscowości Morges, w willi Riond-Bosson należącej do sędziwego Ignacego Jana Paderewskiego, rozpoczęło się spotkanie polityków centrowych i centroprawicowych, które doprowadziło do powołania Frontu Morges.
Formalne ogłoszenie porozumienia nastąpiło 17 lutego 1936 roku. Inicjatywa była odpowiedzią na umacnianie się autorytarnego modelu rządów sanacyjnych po śmierci Józefa Piłsudskiego oraz na ograniczanie znaczenia parlamentu i opozycji.
Głównymi inicjatorami przedsięwzięcia byli generał Władysław Sikorski oraz Ignacy Jan Paderewski, były premier Rzeczypospolitej. Sikorski, pozostający w konflikcie z obozem piłsudczykowskim, dążył do zbudowania szerokiego porozumienia sił antysanacyjnych, które mogłoby doprowadzić do odsunięcia rządzących od władzy drogą polityczną. Wśród zagrożeń wskazywano pogłębiający się kryzys gospodarczy, narastające napięcia społeczne oraz rosnącą potęgę III Rzeszy.
W rozmowach uczestniczyli między innymi generał Józef Haller, Wojciech Korfanty, Karol Popiel, pułkownik Izydor Modelski, generał Marian Żegota-Januszajtis oraz Włodzimierz Marszewski. Środowisko to reprezentowało przede wszystkim nurt chrześcijańsko-demokratyczny i narodowo-robotniczy. Zakładano wysunięcie kandydatury Ignacego Jana Paderewskiego na urząd prezydenta oraz Wincentego Witosa na stanowisko premiera.
Czytaj też: Sanacja traktowała go jak wroga. Pogrzeb Korfantego zmienił się w manifestację
Program Frontu Morges obejmował przywrócenie zasad demokracji parlamentarnej, rozpisanie wolnych wyborów do Sejmu oraz przeprowadzenie reform społecznych. W polityce zagranicznej postulowano zacieśnienie współpracy z Francją, Czechosłowacją i Rumunią jako przeciwwagi dla Niemiec. Przestrzegano również przed radykalizacją nastrojów i zwrotem ku faszyzmowi lub komunizmowi.
Emigracyjny charakter inicjatywy ograniczał jej realny wpływ na życie polityczne w kraju. Stronnictwo Narodowe oraz Polska Partia Socjalistyczna nie przystąpiły do porozumienia. Najważniejszym trwałym efektem działalności Frontu było doprowadzenie w 1937 roku do połączenia Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji, Narodowej Partii Robotniczej i Związku Hallerczyków w Stronnictwo Pracy.
Choć sam Front nie odegrał decydującej roli w polityce II Rzeczypospolitej i wygasł przed wybuchem wojny, jego środowisko współtworzyło po 1939 roku zaplecze rządu Rzeczypospolitej na uchodźstwie z Władysławem Sikorskim na czele.
Czytaj też: Trzykrotna przewaga Niemiec i złudzenia Warszawy. Jak zlekceważono ostrzeżenia Kutrzeby
Kresy.pl / PAP
