Rozejm w Andruszowie. Straciliśmy Smoleńszczyznę, Kijowa Rosja już nigdy nie oddała
Rozejm andruszowski, podpisany 9 lutego 1667 roku (30 stycznia według kalendarza juliańskiego) w Andruszowie, zakończył trwającą od 1654 roku wojnę Rzeczypospolitej Obojga Narodów z Carstwem Rosyjskim.
Porozumienie to było zwieńczeniem jednego z najbardziej dramatycznych okresów w dziejach państwa polsko-litewskiego, naznaczonego jednoczesnym powstaniem kozackim, potopem szwedzkim oraz rosyjską interwencją na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej.
Geneza konfliktu sięga ugody perejasławskiej z 1654 roku, kiedy Kozacy Bohdana Chmielnickiego uznali zwierzchność cara, otwierając Moskwie drogę do wojny z Rzecząpospolitą. W trakcie potopu szwedzkiego Rosja, zaniepokojona szybkim postępem wojsk Karola X Gustawa, zawarła z królem Janem Kazimierzem rozejm i przystąpiła do walki przeciwko Szwecji, obawiając się nadmiernego wzmocnienia północnego sąsiada. Wspólnota interesów Rzeczpospolitej i Moskwy okazała się jednak krótkotrwała i nie wytrzymała próby rywalizacji o kontrolę nad Ukrainą.
Po śmierci Chmielnickiego Kozacy, rozczarowani dominacją Moskwy, podjęli rozmowy z Rzecząpospolitą, czego efektem był traktat hadziacki z 1658 roku, przewidujący włączenie Rusi do unii. Reakcją cara było wznowienie wojny.
W kolejnych latach Rzeczpospolita podejmowała jeszcze ofensywne działania przeciw Rosji, m.in. w latach 1661 oraz 1663–1664, jednak wewnętrzne konflikty, wojna domowa i wyczerpanie kraju uniemożliwiły wykorzystanie sukcesów militarnych. Ostatecznie obie strony przystąpiły do długotrwałych rokowań, zakończonych podpisaniem rozejmu w Andruszowie.
Na jego mocy Rzeczpospolita poniosła poważne straty terytorialne. Moskwa zatrzymała ziemię smoleńską, czernihowską i siewierską oraz lewobrzeżną część województwa kijowskiego, czyli Zadnieprze. Kijów miał pozostać przy Rosji jedynie przez dwa lata, jednak nigdy nie został zwrócony. Zaporoże uznano za wspólne terytorium obu państw. Rzeczpospolita odzyskała natomiast Inflanty Polskie oraz województwa połockie i witebskie.
Rozejm andruszowski, zawarty początkowo na kilkanaście lat, okazał się trwały. Potwierdzony w 1686 roku traktatem Grzymułtowskiego, oznaczał kres dominacji Rzeczypospolitej na wschodzie i zapoczątkował długotrwały wzrost potęgi Rosji w Europie Środkowo-Wschodniej.
Czytaj też: Rozejm w Dywilinie. Dzień, w którym Rzeczpospolita stała się największa w swojej historii
Kresy.pl
