Azyl księżnych i królowych. 6 lipca 1280 roku św. Kinga ufundowała klasztor w Starym Sączu
Klasztor klarysek w Starym Sączu jest jednym z najcenniejszych obiektów sakralnych w Polsce, a jego historia nierozerwalnie splata się z losami św. Kingi – księżnej krakowsko-sandomierskiej, mieszkanki i fundatorki tego miejsca.
6 lipca 1280 roku św. Kinga, wdowa po Bolesławie V Wstydliwym, zrzekła się na rzecz nowo powstającego klasztoru klarysek wszystkich swoich posiadłości w ziemi sądeckiej, przekazując zgromadzeniu miasto Stary Sącz oraz 28 wsi. Jednocześnie sama wstąpiła do zakonu, rezygnując z życia dworskiego i wybierając ubóstwo.
To wydarzenie stało się początkiem nie tylko życia zakonnego św. Kingi, ale również wielowiekowej historii klasztoru w Starym Sączu, który z czasem stał się centrum życia religijnego, kulturalnego i społecznego regionu.
Pierwsze budynki klasztorne i kościół pw. św. Klary (później dodano wezwanie Trójcy Przenajświętszej) zaczęto wznosić około 1285 roku. Świątynię konsekrowano w 1332 roku. Pomimo licznych pożarów i przebudów, kościół do dzisiaj zachował wiele cech gotyckich – w tym żebrowo-krzyżowe sklepienie w prezbiterium i kaplicy pod chórem oraz jednonawowy układ z pięcioprzęsłowym korpusem.
Szczególny charakter budowli nadała przebudowa z początku XVII wieku, dokonana przez włoskiego architekta Jana di Simoni. Wówczas obiekt zyskał manierystyczno-barokowy wystrój i wzmocnienia obronne.
Wewnątrz kościoła zachwycają barokowe dzieła sztuki. Główny ołtarz z 1699 roku oraz boczne ołtarze, wiązane z warsztatem Baltazara Fontany, wykonane są z czarnego marmuru. W srebrnej oprawie głównego obrazu ukazana jest Trójca Święta w towarzystwie świętych, w tym św. Kingi.
Wydaje się, że żadna z zachowanych do dziś części zespołu klasztornego nie zachowała bezpośredniej pamięci o świętej fundatorce. Klaryski przechowują jednak kilka przedmiotów, które według tradycji miały do niej należeć – dwie kamee (drogocenne kamienie z płaskorzeźbą), z których jedna oprawiona jest w pierścień, luksusową łyżkę z agatu, rzeźbioną rękojeść noża, szklankę oraz niewielki relikwiarz. Choć trudno jednoznacznie potwierdzić autentyczność tej tradycji, przedmioty te rzeczywiście pochodzą z XIII wieku, co sprawia, że ich związek z księżną-klaryską wydaje się wysoce prawdopodobny.
Klasztor dla księżnych z domu Piastów
Najbardziej znaną mieszkanką klasztoru była oczywiście sama fundatorka, św. Kinga, córka węgierskiego króla Beli IV, żona Bolesława Wstydliwego, a po jego śmierci – klaryska. W klasztorze w Starym Sączu spędziła ostatnie lata swojego życia i tam zmarła w 1292 roku. Jej grób znajduje się w kaplicy św. Kingi, będącej jedną z najważniejszych części kościoła. Kinga została beatyfikowana w 1690 roku, a kanonizowana przez papieża Jana Pawła II 16 czerwca 1999 roku.
Co ciekawe, śladem Kingi poszły inne wdowy z rodziny Piastów, które także wstąpiły do zakonu klarysek. W klasztorze pochowano m.in. królową Jadwigę Łokietkową – siostrzenicę św. Kingi, a żonę Władysława Łokietka. W klasztorze przebywały ponadto siostry Kingi, księżne Konstancja węgierska i Jolenta Helena. Zakonnicą w Starym Sączu była wreszcie Konstancja, siostra Kazimierza Wielkiego. Ich obecność w Starym Sączu świadczy o randze tego miejsca – i szerzej zakonu klarysek – jako duchowego azylu kobiet z najwyższych kręgów polskiej władzy.
Klasztor klarysek w Starym Sączu to nie tylko miejsce modlitwy, lecz także ważny ośrodek kultury. Na szczególną uwagę zasługuje bogactwo klasztornych zbiorów. Obejmują one obrazy i rzeźby – od dzieł średniowiecznych po współczesne, w tym związane z kanonizacją św. Kingi – a także księgozbiór, archiwalia oraz dokumenty z życia monastycznego. Wśród nich wyróżnia się czterogłosowy conductus Omnia Beneficia, uznawany za najstarszy zachowany zabytek polskiej muzyki wielogłosowej.
Kresy.pl / Zabytek.pl / Spotkania z zabytkami
Czytaj też: Wielka bitwa Piastów o tron krakowski
