List, który zapowiedział rewolucję. 3 czerwca 1524 roku Kopernik po raz pierwszy zaprotestował przeciw geocentryzmowi
3 czerwca 1524 roku Mikołaj Kopernik, przebywający we Fromborku, napisał list do krakowskiego kanonika, kartografa i historyka Bernarda Wapowskiego. Dokument znany dziś jako „List przeciwko Wernerowi” uchodzi za drugą znaną pracę astronomiczną Kopernika, po wcześniejszym „Commentariolusie”, i powstał niemal dwie dekady przed drukiem „De revolutionibus orbium coelestium”.
Choć list miał formę prywatnej korespondencji, szybko zyskał znaczenie naukowe. Oryginał nie zachował się, ale jego treść przetrwała w późniejszych odpisach. Dokument był znany uczonym kolejnych pokoleń, a drukiem ukazał się dopiero w 1854 roku w Warszawie, w edycji przygotowanej przez Jana Baranowskiego.
W liście Kopernik odniósł się do poglądów norymberskiego matematyka i astronoma Johannesa Wernera, dotyczących ruchu tak zwanej ósmej sfery, czyli sfery gwiazd stałych. Krytykował przede wszystkim błędy rachunkowe i metodologiczne Wernera: pomieszanie pojęć ruchu jednostajnego i średniego, nieścisłą chronologię oraz niewłaściwe wykorzystanie obserwacji starożytnych astronomów.
Dokument nie był jeszcze wykładem teorii heliocentrycznej. Kopernik nie przedstawiał w nim pełnej koncepcji budowy świata, którą rozwinął później w „De revolutionibus”. List pokazuje jednak jego warsztat naukowy: przywiązanie do precyzji obliczeń, ostrożność wobec autorytetów oraz przekonanie, że teoria astronomiczna musi być zgodna z obserwacją.
W tym sensie „List przeciwko Wernerowi” stanowi ważne świadectwo dojrzewania myśli Kopernika. Polski astronom występował w nim nie jako autor gotowego systemu heliocentrycznego, lecz jako uczony analizujący konkretne błędy w obliczeniach i interpretacji danych astronomicznych.
Najważniejsze dzieło Kopernika, „De revolutionibus orbium coelestium”, ukazało się drukiem w 1543 roku w Norymberdze. Zawierało pełny wykład teorii heliocentrycznej, zgodnie z którą Ziemia nie znajduje się w centrum świata, lecz wraz z innymi planetami krąży wokół Słońca.
Publikacji towarzyszyła anonimowa przedmowa Andreasa Osiandra, sugerująca, że przedstawiony system należy traktować jako hipotezę matematyczną. W następnych dziesięcioleciach dzieło Kopernika stało się jednym z fundamentów nowożytnej astronomii.
Rękopis „De revolutionibus” miał burzliwe losy. Ostatecznie w 1956 roku trafił do Biblioteki Jagiellońskiej, gdzie jest przechowywany do dziś. W 1999 roku autograf dzieła został wpisany na listę UNESCO „Pamięć Świata” jako jedno z najważniejszych świadectw dziedzictwa naukowego.
Czytaj też:
Jego lunety zajmowały całe łąki, był Kopernikiem XVII wieku
Czy meteoryt w Czelabiński naprawdę był meteorytem?
Kresy.pl
