O sukcesie przesądzili rzemieślnicy, przewodził szewc. 17 kwietnia 1794 roku wybuchła insurekcja w Warszawie
Wczesnym rankiem 17 kwietnia 1794 roku Warszawa sięgnęła po broń. Mieszkańcy miasta – rzemieślnicy, żołnierze, urzędnicy i kupcy – stanęli ramię w ramię przeciw rosyjskiemu garnizonowi.
W centrum wydarzeń znalazł się Jan Kiliński – mistrz szewski, radny i jeden z przywódców miejskiej konspiracji, który w czasie walk wyrósł na symbol oporu stolicy.
To nie była spontaniczna rewolta. Polska znajdowała się w dramatycznym położeniu – po przegranej wojnie z Rosją w 1792 roku, przystąpieniu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji targowickiej i drugim rozbiorze państwo utraciło realną suwerenność. Obecność wojsk rosyjskich w Warszawie była tego najbardziej widocznym symbolem.
Wiosną 1794 roku sytuacja zaczęła się zmieniać. Tadeusz Kościuszko ogłosił w Krakowie powstanie i wkrótce odniósł zwycięstwo pod Racławicami. Wieści o tym sukcesie szybko dotarły do Warszawy, wzmacniając nastroje antyrosyjskie i przyspieszając decyzję o rozpoczęciu walki.
W stolicy działała konspiracja obejmująca zarówno oficerów, jak i cywilów, w tym liczne środowisko rzemieślnicze. Kluczową rolę odgrywał Arsenał, gdzie znajdowała się broń pozostała po wcześniejszych działaniach wojennych. Decyzje o rozpoczęciu powstania zapadły podczas spotkań konspiratorów w połowie kwietnia.
Rankiem 17 kwietnia – w Wielki Czwartek – rozpoczęły się walki. Powstańcy uderzyli jednocześnie w kilku punktach miasta, m.in. w rejonie Ogrodu Saskiego, Arsenału i Żelaznej Bramy. Kiliński stanął na czele uzbrojonych mieszczan, mobilizując ludność Starego Miasta i koordynując działania w warunkach walk ulicznych.
Rosyjski garnizon liczył około 8 tysięcy żołnierzy, podczas gdy siły polskie obejmowały około 3–3,5 tysiąca żołnierzy regularnych, wspieranych przez milicję i tysiące mieszkańców. To właśnie szerokie zaangażowanie ludności cywilnej przesądziło o przebiegu walk.
Starcia trwały głównie 17 i 18 kwietnia. Zaskoczeni skalą oporu Rosjanie zostali zmuszeni do wycofania się z miasta. Dzień później Warszawa formalnie przyłączyła się do insurekcji kościuszkowskiej.
Choć całe powstanie zakończyło się jeszcze w tym samym roku klęską i doprowadziło do trzeciego rozbioru, wydarzenia w Warszawie stały się jednym z najważniejszych symboli oporu końca XVIII wieku – przykładem skutecznej mobilizacji społeczeństwa przeciw obcej dominacji.
Czytaj też: Renowacja pomnika Kilińskiego we Lwowie
Kresy.pl / PAP / Polskie Radio
