Front Wschodni 1914-1920

I wojna światowa była niewątpliwie przełomowym wydarzeniem XX wieku. Dla Polski również, bo w jej wyniku po latach niewoli odzyskała ona niepodległość. Pierwsza wojna zapoczątkowała też kres europejskiej hegemonii. W jej wyniku narodziły się dwa supermocarstwa: Stany Zjednoczone i Związek Radziecki.

Nakładem Domu Wydawniczego „Rebis” ukazała się książka pióra Michaela S. Neiberga i Davida Jordana zatytułowana „Front Wschodni 1914- 1920. Od Tannenbergu do wojny polsko-bolszewickiej”. Autorzy to amerykańscy historycy. Michael S. Neiberg jest profesorem historii i jednym z dyrektorów Ośrodka Studiów Wojennych i Społecznych na University of Southern Missisipi. David Jordan jest członkiem Wydziału Studiów Obronnych części Kolegium dla Kadr Dowódczych i Sztabowych Sił Zbrojnych. Aktualnie jest dyrektorem akademickiego segmentu powietrznego poszerzonego kursu dla kadr dowódczych i sztabowych. Obaj mają na swoim koncie liczne publikacje z zakresu historii wojskowości.

Przygotowana przez nich rozprawa, która ukazała się w ramach serii „Historia I wojny światowej” wydawnictwa „Rebis”, to praca niezwykła. Jest znakomicie graficznie przygotowana. Zawiera ponad 200 niezwykłych fotografii i rysunków ukazujących żołnierzy, sprzęt, broń i dowódców obu stron. Ponad 20 kolorowych przejrzystych map głównych bitew i kampanii od Tannenbergu i bitwy nad Jeziorami Mazurskimi po bitwę warszawską w wojnie polsko-bolszewickiej. Jej lektura to znakomita lekcja historii i wycieczka w przeszłość. Tym bardziej, ze napisana jest barwnym, plastycznym językiem. Dla polskiego czytelnika jest ona tym ciekawsza, gdyż opisuje wydarzenia, których znaczna część rozgrywała się na terytorium Polski w jej obecnych granicach.

Lektura tej pracy pozwala tez zrozumieć, że I wojna światowa była niewątpliwie przełomowym wydarzeniem XX wieku. Dla Polski również, bo w jej wyniku po latach niewoli odzyskała ona niepodległość. Pierwsza wojna zapoczątkowała też kres europejskiej hegemonii. W jej wyniku narodziły się dwa supermocarstwa: Stany Zjednoczone i Związek Radziecki. Świat zachodni przyjął też inny kształt. Znaczna, może nawet przeważająca część pracy dotyczy Rosji, co jest jej dodatkowym atutem. Na polskim rynku księgarskim mało jest książek, które z takim znawstwem przybliżają czytelnikowi rosyjską problematykę, a okres I wojny światowej w szczególności.

Praca składa się z wprowadzenia, zatytułowanego „Równowaga na wschodzie” i siedmiu zasadniczych rozdziałów. Są one zatytułowane następująco: „Pierwsze bitwy”, „Galicja i Polska”, „Umacnianie Rosji”, „Pierwsza rewolucja w Rosji”, „Rosja kapituluje, „Interwencja państw Ententy w Rosji”, „Wojna domowa i wojna polsko-bolszewicka”. Całość dopełniają: spis literatury uzupełniającej, przypisy i indeks.

Z lektury książki dowiadujemy się wielu nieznanych szczegółów o stanie armii rosyjskiej pod koniec carskiego imperium. Znajdujemy też odpowiedź na pytanie, dlaczego przegrywała ona swoje boje z Niemcami, choć z wszelkich teoretycznych symulacji wynikało, że powinna je wygrywać.

Ciekawe jest też spojrzenie amerykańskich historyków na wojną polsko-bolszewicką, choć trudno się pogodzić z ich tezą, że jej ziarna „zostały posiane na konferencji pokojowej, gdy przyznano Polsce terytoria należące od stu lat do Rosji. Rosja była pogrążona w tym czasie w chaosie i nie była w stanie zareagować na tą decyzję, lecz gdy tylko wojna domowa w Rosji dobiegła końca, sytuacja diametralnie się zmieniła”.

Marek A. Koprowski

Michael S. Neiberg i David Jordan, Front Wschodni 1914-1920. Od Tannenbergu do wojny polsko-bolszewickiej, przełożył Jerzy Kozłowski. Dom Wydawniczy „Rebis”, Poznań 2010, liczne fotografie, mapy, plansze, s. 226, c. 55,90 zł.