Katowicki Spodek. Kosmiczna hala, bez której trudno wyobrazić sobie panoramę miasta [+FOTO/WIDEO]
Spodek pozostaje jednym z najważniejszych symboli Katowic i jedną z najbardziej rozpoznawalnych realizacji powojennej architektury w Polsce. Hala, oficjalnie oddana do użytku 8 maja 1971 roku, do dziś zwraca uwagę odważną bryłą, nowatorską konstrukcją i skalą technicznego przedsięwzięcia, które w realiach Górnego Śląska było wyjątkowo trudne.
Rok 1957: radziecki Sputnik jako pierwszy sztuczny satelita trafia na orbitę Ziemi. Rok 1961: Stanisław Lem wydaje „Solaris”. Rok 1969: człowiek po raz pierwszy staje na Księżycu. Rok 1971: w centrum Katowic zostaje oficjalnie otwarty Spodek — jedna z najbardziej niezwykłych realizacji powojennej architektury w Polsce.
Hala od początku wpisywała się w klimat epoki fascynacji kosmosem, techniką i nowoczesnością. Jej bryła nie przypominała klasycznego obiektu sportowego. Wyglądała raczej jak statek kosmiczny, który wylądował w centrum przemysłowego miasta. Z czasem właśnie ta forma stała się jednym z najważniejszych symboli Katowic.
Pomysł budowy dużej hali widowiskowo-sportowej pojawił się w czasie, gdy Katowice miały umacniać pozycję przemysłowej stolicy Polski i nowoczesnego centrum Górnego Śląska. Miasto szybko się rozbudowywało, ale brakowało mu obiektu zdolnego pomieścić duże wydarzenia sportowe, kulturalne i polityczne. Konkurs architektoniczny ogłoszono w 1959 roku na zlecenie Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej. Początkowo hala miała powstać w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie, lecz ostatecznie, decyzją gen. Jerzego Ziętka, trafiła do centrum Katowic, w pobliże dzisiejszego ronda jego imienia.
Zwycięski projekt przygotowali Maciej Gintowt i Maciej Krasiński, przy udziale jednego z najwybitniejszych polskich konstruktorów Wacława Zalewskiego oraz współpracujących z nim Andrzeja Żórawskiego i Aleksandra Włodarza. Koncepcja była śmiała: zamiast typowej hali zaproponowano bryłę przypominającą spłaszczony, odwrócony stożek. Projekt budził uznanie, ale i obawy. Uważano go za efektowny, nowoczesny i funkcjonalny, lecz zarazem kosztowny oraz trudny w realizacji.
Budowa ruszyła w 1964 roku. Nowa lokalizacja podnosiła prestiż inwestycji, ale stawiała projektantów przed poważnym problemem: teren był obciążony skutkami eksploatacji górniczej. Dlatego Spodek posadowiono na żelbetowej misie fundamentowej wspartej na 40 słupach zdolnych do wychyleń. Rozwiązanie to miało chronić obiekt przed ruchami gruntu i wstrząsami. Dach o rozpiętości 126 metrów oparto na stalowej konstrukcji z pierścieniem i systemem lin nośnych. Dzięki temu potężna hala, mimo kubatury przekraczającej 330 tysięcy metrów sześciennych, sprawia wrażenie budowli lekkiej, niemal zawieszonej nad ziemią.
Spodek, fot. Marek Mróz, Wikipedia, lic. CC 4.0.
W trakcie prac pojawiały się zarzuty dotyczące bezpieczeństwa konstrukcji. Według jednej z opinii hala miała nie wytrzymać obciążenia publicznością. Projektanci i władze odpowiadali ekspertyzami oraz dodatkowymi obliczeniami. Po zakończeniu budowy przeprowadzono słynną próbę z udziałem ponad 4 tysięcy żołnierzy, którzy zasiedli na trybunach, tupali i podskakiwali. Konstrukcja przeszła test pomyślnie.
Spodek od początku był pomyślany jako obiekt wielofunkcyjny. Odbywały się w nim mecze, koncerty, seanse filmowe, targi, kongresy i wydarzenia polityczne. W 1972 roku pokazano tu Fiata 126p, rok później tłumy oglądały film „W pustyni i w puszczy”. W hali występowali m.in. Tina Turner, Elton John, Sting, Metallica, Iron Maiden, Rammstein, Depeche Mode, Pearl Jam, Black Sabbath i Leonard Cohen. Obiekt stał się również areną mistrzostw Europy i świata w wielu dyscyplinach.
Charakterystyczną elewację przez dekady tworzyły azbestowo-cementowe łuski, później zastąpione aluminiowymi. Kompleks obejmuje nie tylko główną halę, lecz także lodowisko, salę gimnastyczną, hotel i zaplecze towarzyszące. Spodek wraz z otoczeniem został wpisany do rejestru zabytków, co potwierdziło jego rangę jako jednego z najważniejszych dzieł polskiego modernizmu.
Czytaj też: Pałac Kultury i Nauki – monumentalny znak epoki
Spodek pozostaje czymś więcej niż halą widowiskowo-sportową. To znak Katowic, świadectwo ambicji epoki i przykład konstrukcji, której nie da się sprowadzić wyłącznie do funkcji użytkowej. W mieście pełnym nowych gmachów jego sylwetka nadal jest najbardziej rozpoznawalna.
Kresy.pl / Art&Business / Culture.pl
