Ukraińcy będą traktowani jak inni cudzoziemcy. Zmiana podejścia rządu
Rząd planuje wygasić specustawę o pomocy obywatelom Ukrainy i przejść do jednolitych zasad dla wszystkich cudzoziemców. MSWiA uzasadnia zmianę stabilizacją sytuacji uchodźców oraz potrzebą zmniejszenie negatywnych nastrojów wobec Ukraińców, które spowodowały szczególne przywileje. Specjalne rozwiązania mają być stopniowo zastępowane przepisami przejściowymi, aby uniknąć chaosu prawnego.
Rząd Donalda Tuska zapowiedział wygaszenie specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, przyjętej 12 marca 2022 roku wspólnymi głosami Zjednoczonej Prawicy i ówczesnej opozycji. Zgodnie z nowym projektem przygotowanym w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Ukraińcy mają być traktowani jak wszyscy inni cudzoziemcy, bez utrzymywania specjalnych przywilejów obejmujących dostęp do świadczeń zdrowotnych i socjalnych, edukacji, rynku pracy oraz do niedawna — zakwaterowania i wyżywienia finansowanych przez państwo. MSWiA podkreśla, że zniesienie odrębnych rozwiązań ma przynieść oszczędności i ograniczyć narastające napięcia społeczne.
„Ustawa z dnia 12 marca 2022 […] wprowadziła nadzwyczajne instrumenty prawne i organizacyjne […] Celem projektowanej ustawy jest ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich, podlegających ochronie czasowej” — napisało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Według Karoliny Gałeckiej, rzeczniczki MSWiA, „wszyscy Ukraińcy będą traktowani jak inni cudzoziemcy po 4 marca 2026 roku”. Projekt przewiduje uchylenie przepisów tworzących odrębny system oraz wprowadzenie rozwiązań przejściowych, aby zapewnić płynne wygaszanie dotychczasowych świadczeń.
. „Większość uchodźców znalazła zatrudnienie, ich dzieci uczęszczają do szkół i zintegrowały się z polskimi uczniami. Dlatego dalsze utrzymywanie ustawy, zawierającej rozwiązania specjalne, może tworzyć ryzyko nierównego traktowania” — wskazała Gałecka. W praktyce Ukraińcy zachowają prawo do nagłej pomocy medycznej, natomiast do pozostałych świadczeń — w tym 800 plus — potrzebne będzie zatrudnienie i odprowadzanie składek.
Zmiany są również konsekwencją wcześniejszych sporów wokół nowelizacji. Prezydent Karol Nawrocki zawetował pierwotną wersję ustawy, domagając się powiązania świadczeń z aktywnością zawodową. Ostatecznie podpisał kolejną nowelizację, ostrzegając jednocześnie, że „podpisał tę ustawę o pomocy Ukraińcom po raz ostatni”. Obecne przepisy wygasną 4 marca 2026 roku, a nowy projekt ma zostać przyjęty przez rząd jeszcze w tym roku.
Nowe przepisy przewidują powiązanie wypłacania świadczenia„800 plus” z aktywnością zawodową rodziców i nauką dzieci w polskiej szkole, z wyjątkami m.in. dla osób z niepełnosprawnościami. Aby cudzoziemiec mógł pobierać świadczenie, musi uzyskiwać co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2025 r. 2333 zł brutto. Przewidziano także sprawdzanie w rejestrze komendanta głównego Straży Granicznej, czy dana osoba nie wyjechała z Polski.
Zmiany obejmują także ograniczenia w dostępie do części świadczeń zdrowotnych dla dorosłych obywateli Ukrainy, takich jak programy zdrowotne, rehabilitacja lecznicza, leczenie stomatologiczne czy programy lekowe. Jednocześnie utrzymano możliwość bezpłatnego korzystania z większości świadczeń medycznych.
Według wyliczeń przedstawionych przez KPRP, zmiany mają przynieść w 2026 r. ok. 270 mln zł oszczędności w programie 800 plus oraz ok. 75 mln zł w zakresie świadczeń zdrowotnych.
Według danych ZUS w lipcu świadczenie 800 plus pobierało 276,6 tys. dzieci cudzoziemców, z czego 224,7 tys. Ukraińców. Z roku na rok rośnie kwota wypłacana obcokrajowcom w ramach programu 800+. W 2024 r. świadczenia te pochłonęły już 3,4 mld zł – wynika z danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W 2022 r. w ramach programu „Rodzina 500+” kwota wypłat wyniosła 2,07 mld zł. W 2023 r. było to 2,13 mld zł.
Warto zaznaczyć, że Ukraińcy w Polsce wciąż mają dostęp do licznych przywilejów. Przykładowo, lekarze z Ukrainy mogą podejmować pracę w Polsce bez odbycia obowiązkowego stażu, bez konieczności zdania egzaminu oraz bez potwierdzenia znajomości języka polskiego. Brak takich wymagań doprowadza do niebezpiecznych incydentów. Kilka dni temu informowaliśmy, że we Wrocławiu w prywatnej pracowni diagnostycznej pacjent zmarł po wstrząsie anafilaktycznym. Zespół, składający się z medyków z Ukrainy i Białorusi, nie porozumiał się z chorym z powodu bariery językowej.
W sierpniu Karol Nawrocki w Radiu ZET wyjaśnił powody podpisania ustawy o Ukraińcach w Polsce — „Niepodpisanie tej ustawy doprowadziłoby do wielkiego chaosu społecznego w urzędach, które byłyby szturmowane. Dzwonili do mnie przedsiębiorcy, którzy mówili, że mają problemy z szykującymi się do powrotu na Ukrainę Ukraińcami” — przyznał prezydent w wywiadzie. „Nie chcę być prezydentem chaosu tylko odpowiedzialności. Nie będzie żadnych preferencji dla mniejszości. Będzie opieka państwa polskiego nad mniejszościami w Polsce. Taka sama opieka dla wszystkich mniejszości”.
Kresy.pl/Rzeczpospolita
