Polska Organizacja Wojskowa – tajna armia niepodległości
22 października 1914 roku powstała Polska Organizacja Wojskowa – tajna formacja zbrojna stworzona z inicjatywy Józefa Piłsudskiego, której celem było przygotowanie Polaków do walki o niepodległość.
W ciągu czterech lat działalności POW stała się jednym z najważniejszych ogniw konspiracji niepodległościowej, dostarczając przyszłemu Wojsku Polskiemu wyszkolonych żołnierzy, oficerów i wywiadowców.
Kontynuacja powstań
Polska Organizacja Wojskowa stanowiła jedną z najważniejszych tajnych formacji niepodległościowych w dziejach Polski. Jej powstanie wiązało się bezpośrednio z działalnością Związku Walki Czynnej i Polskich Drużyn Strzeleckich, które jeszcze przed wybuchem I wojny światowej przygotowywały kadry dla przyszłego wojska polskiego. Pierwszym komendantem organizacji został Karol Rybasiewicz, a 22 października 1914 roku kierownictwo objął ppor. Tadeusz Żuliński. Wtedy też przyjęto oficjalną nazwę – Polska Organizacja Wojskowa (POW).
Czytaj też: Skok czterech premierów. Napad pod Bezdanami zmienił historię Polski
– U podstaw POW legła idea, którą Piłsudski przejął wprost z powstania styczniowego. Celem było stworzenie organizacji, która dokończy to, co zaczęli powstańcy w 1863 roku – podkreśla na łamach portalu Polska-Zbrojna.pl prof. Grzegorz Nowik z Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Celem powołanej struktury było zatem przygotowanie narodu do zbrojnego wystąpienia przeciw zaborcom i stworzenie fundamentów przyszłej armii niepodległego państwa.
POW prowadziła szkolenia wojskowe, działania wywiadowcze oraz akcje dywersyjne na terenie zaboru rosyjskiego. Zorganizowana była w pięć głównych okręgów – w Warszawie, Lublinie, Płocku, Radomiu i Siedlcach – a także posiadała komendy zagraniczne w Kijowie i Petersburgu. Na jej czele stała Komenda Naczelna podporządkowana Piłsudskiemu, w której skład wchodzili między innymi Wacław Jędrzejewicz, Adam Koc i Marian Zyndram-Kościałkowski.
Po wkroczeniu na teren Królestwa Polskiego wojsk państw centralnych część peowiaków ujawniła się, wstępując do Legionów Polskich (powstały w armii austro-węgierskiej). Pozostali kontynuowali działalność w konspiracji, rozbudowując struktury i prowadząc szkolenia.
Tysiące członków
W miarę trwania wojny organizacja liczyła coraz więcej członków – w 1916 roku około siedmiu tysięcy, a rok później już ponad piętnaście tysięcy. Powstawały nowe okręgi, a dla sprawniejszego zarządu utworzono wyższe jednostki organizacyjne, nazywane grupami okręgów.
Po aresztowaniu Piłsudskiego w lipcu 1917 roku, po tzw. kryzysie przysięgowym, dowództwo nad POW objął pułkownik Edward Rydz-Śmigły, a organizacja ponownie w całości przeszła do konspiracji. Podjęła także działalność w Galicji. W tym czasie powstał także Konwent Organizacji A, zakonspirowane centrum obozu piłsudczykowskiego pod kierownictwem Jędrzeja Moraczewskiego.
W ostatnich miesiącach wojny działalność POW nabrała szczególnego znaczenia. Organizacja liczyła już około 30 tysięcy członków, z czego większość w Królestwie Polskim. Peowiacy prowadzili intensywne akcje dywersyjne przeciw wojskom niemieckim i austriackim – niszczyli linie kolejowe, mosty, a także przeprowadzali zbrojne napady na posterunki i transporty wojskowe. Jedną z najbardziej znanych akcji był napad pod Bąkowcem koło Radomia, podczas którego zdobyto znaczną sumę pieniędzy przeznaczoną na dalszą działalność niepodległościową.
Jesienią 1918 roku członkowie POW odegrali kluczową rolę w rozbrajaniu żołnierzy okupacyjnych i przejmowaniu władzy przez Polaków. Peowiacy wspierali Polską Komisję Likwidacyjną w Krakowie, Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej w Lublinie oraz uczestniczyli w tworzeniu struktur odradzającego się Wojska Polskiego. Wielu z nich później walczyło w powstaniach śląskich, w Sejnach i w Wielkopolsce, a także zasiliło szeregi armii w wojnie z bolszewikami, dostarczając cennych informacji wywiadowczych.
Kresy.pl / Polska Zbrojna
