„Wieże i gmachy waliły się na ziemię”. 5 czerwca 1443 roku Polskę nawiedziło największe trzęsienie ziemi w historii
Siła wstrząsu szacowana jest dziś na 6 do 8 stopni w skali Richtera. Ale nie były to pierwsze, ani jedyne potężne wstrząsy, które nawiedziły południową Polskę.
Epicentrum trzęsienia jest przedmiotem sporu. Starsze i popularne opracowania lokalizowały je na Przedgórzu Sudeckim lub w rejonie Wzgórz Strzelińskich, natomiast w nowszej literaturze sejsmologicznej wskazuje się środkową Słowację.
6-8 w skali Richtera to prawdziwy kataklizm
Dla porównania: słynne trzęsienie ziemi w L’Aquila we Włoszech w 2009 roku miało magnitudę 6,3 i zabiło ponad 300 osób, niszcząc znaczną część zabytkowego miasta. W 2010 roku Haiti nawiedziło trzęsienie o sile 7,0 – zginęło ponad 200 000 ludzi, a stolica kraju została niemal całkowicie zrównana z ziemią. Oba przypadki pokazały, jak niszczycielskie mogą być wstrząsy tej skali.
Trzęsienie ziemi z 1443 roku wyrządziło znaczne szkody na rozległym obszarze. W Brzegu runęła część sklepienia kościoła farnego, a w Wrocławiu pękały mury budynków i wiele konstrukcji zostało uszkodzonych. W Krakowie zawaliło się sklepienie kościoła św. Katarzyny na Kazimierzu, którego odbudowa trwała potem do 1505 roku. Zapadło się też sklepienie w kościele Mariackim. Gdyby nie ten fakt i nie konieczność odnowienia świątyni, być może nie powstałby ołtarz Wita Stwosza.
Wstrząsy były odczuwalne na terenie całej środkowej Europy, co potwierdzają zapisy w kronikach polskich, czeskich, morawskich i śląskich. Polski kronikarz Jan Długosz, będący naocznym świadkiem tego wydarzenia, opisał je w swoich „Rocznikach”: „Wieże i gmachy waliły się na ziemię, rzeki występowały z łożysk, a ludzie nagłym strachem zdjęci, od zmysłów i rozumu odchodzili”.
W 1662 roku obniżyły się Tatry
W historii Polski odnotowano również inne silne trzęsienia ziemi. Jedno z nich miało miejsce 9 sierpnia 1662 roku w rejonie Sławkowskiego Szczytu w Tatrach. Wstrząsy doprowadziły do istotnych zmian w krajobrazie – wiele szczytów uległo obniżeniu, a sam Sławkowski Szczyt miał stracić około 300 metrów wysokości! W okolicznych wsiach zginęło kilkadziesiąt osób. Natomiast w 1774 roku silne trzęsienie o sile 5 stopni nawiedziło Śląsk – zawaliła się m.in. wieża kościelna w Raciborzu.
Jednak to trzęsienie z 1443 roku pozostaje największym i najsilniejszym udokumentowanym wstrząsem sejsmicznym na ziemiach polskich. Choć Polska nie leży na styku głównych płyt tektonicznych, istnieje wiele uskoków tektonicznych, które są wciąż aktywne, zwłaszcza w południowej części kraju. Ruchy poszczególnych jednostek geologicznych prowadzą do naprężeń i tarć, co może skutkować uwolnieniem energii i trzęsieniami ziemi. Dodatkowo wstrząsy mogą być związane z ruchami izostatycznymi po ustąpieniu lądolodu oraz z działalnością człowieka, taką jak piętrzenie wody w sztucznych zbiornikach.
Trzęsienie ziemi z 1443 roku przypomina, że nawet w regionach uważanych za stosunkowo bezpieczne sejsmicznie mogą wystąpić katastrofalne wstrząsy. Wydarzenie to pozostaje również ważnym punktem odniesienia dla badań nad aktywnością sejsmiczną w Polsce i Europie Środkowej.
Kresy.pl / Interia Geekweek
