Broń wojsk polskich w okresie średniowiecza
Nakładem Wydawnictwa “Replika” ukazała się praca, która powinna się znaleźć w bibliotece każdego miłośnika militariów i historyka wojskowości. Jest ona zatytułowana “Broń wojsk polskich w okresie średniowiecza” a jej autorem jest Michał Bogacki, adiunkt w Zakładzie Historii Wojskowej Instytutu Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Michał Bogacki jak dowiadujemy się z jego krótkiego biogramu zamieszczonego na okładce książki, zajmuje się dziejami polskiej i europejskiej wojskowości średniowiecznej i nowożytnej, historią uzbrojenia, historiografią oraz naukami pomocniczymi wspomagającymi historię wojskowości. Angażuje się również w popularyzowanie historii, głównie poprzez modne ostatnio w naszym kraju „odtwórstwo historyczne.” Jego prezentowana praca też ma na celu spopularyzowanie wśród czytelników współczesnej wiedzy o broni, jaką posługiwali się wojownicy i rycerze w okresie średniowiecza.
Zamiar autora jest bardzo cenny, bo wiedza nawet wśród pasjonatów militariów jest na ten temat często uboga, a czasem z gruntu fałszywa. Wynika to z faktu, że orientacja w średniowieczu wśród naszego społeczeństwa nie jest zbyt duża. Czerpie ją ono bowiem z literatury a nie naukowych opracowań. Praca Michała Bogackiego dzieli się na trzy zasadnicze rozdziały. W pierwszym autor prezentuje broń z czasów pierwszych Piastów czyli z lat 960-1138. W drugim przybliża uzbrojenie z okresu rozbicia dzielnicowego czyli okresu zamykającym się datami 1138-1320. A w trzecim uzbrojenie z okresu zjednoczonego królestwa trwającym od 1320 do 1501 r. Dalej czytelnik znajdzie aneksy, w których autor zamieścił dane liczbowe, dotyczące cen oraz powszechności niektórych form uzbrojenia w okresie późnego średniowiecza. Na końcu książki znajduje się natomiast bardzo szeroka bibliografia, dotycząca prezentowanej broni.
Zaznaczyć trzeba, że praca Bogackiego oparta jest na solidnej bazie źródłowej. Wielkim atutem książki jest też fakt, że jest ona bogato ilustrowana, co czyni ją przejrzystą i ułatwia jej percepcję. Z jej lektury jednoznacznie wynika, że w okresie średniowiecza uzbrojenie wojska walczącego pod sztandarami władców polskich systematycznie się zmieniało przechodząc zmianę jakościową. Choć proces ten był wolniejszy niż w następnych okresach historycznych, to jednak ciągle postępował. Inne uzbrojenie mieli wojowie Mieszka I pod Cedynią, a jeszcze innym rycerze Henryka Pobożnego pod Legnicą. Inną bronią posługiwali się rycerze Jana Olbrachta w Mołdawii a inni prowadzeni przez jego wielkiego przodka pod Grunwald. Broń polskiego rycerstwa, co wynika z pracy Bogackiego nie odbiegała zasadniczo od tej, którą posługiwali się jego przeciwnicy. Wzorce uzbrojenia płynęły do Polski nie tylko z Zachodu, ale i ze Wschodu. Wraz z rozwojem broni zmieniała się też sztuka wojenna i sama armia.
Wertując pozycję Bogackiego każdy czytelnik lepiej będzie mógł zrozumieć historię materialną średniowiecza, której broń jest najlepszym wyrazem. Kultury, które nie potrafiły jej wytworzyć – ginęły.
Praca Michała Bogackiego jest tym ważniejsza, że pozycji poświęconych tej tematyce jest u nas jak na lekarstwo. Większość z nich jest też trudno dostępnych, gdyż są to publikacje stricte naukowe. Trzeba więc pogratulować „Replice” decyzji wydania pracy Michała Bogackiego i liczyć, że jego książka znajdzie sporo czytelników. Być może jego publikacja w jakiś sposób przysłuży im się w rozwijaniu zainteresowań oraz upowszechnianiu wiedzy historycznej na coraz wyższym poziomie, dzięki czemu z efektami badań nad przeszłością z łatwością zapoznać się będą mogli także ci, którzy niespecjalnie się nimi interesują.
Marek A. Koprowski
Michał Bogacki, Broń wojsk polskich w okresie średniowiecza, wyd. Replika, Zakrzewo 2009, s. 343, c. 34,90 zł.