Torczynowice

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego, t. 12, Warszawa 1892, s. 406-407.

Torczynowice, wś, pow. samborski, 13 klm. na płd.-zach. od Sambora (sąd pow., urz. poczt., st. kol. i tel.). Na płn.-wsch. leżą Mrozowice, na płd.-wsch. Straszewice, na płd.-zach. Baczyna, na płn.-zach. Starasol, na płn. Wola Rajnowa (3 ostatnie w pow. staro­miejskim). Wzdłuż granicy połudn. płynie Dniestr. W półn. stronie obszaru nastaje pot. Jasienica, dopł. Strwiąża. Chaty wsi zabu­dowane szeregiem, wzdłuż gościńca samborsko-staromiejskiego. Na płn.-zach. od zabu­dowań wznieś, sięga do 388 i 406 mt. Gości­niec wzn. 334 mt. Własn. mn. ma roli or. 1506, łąk i ogr. 144, past. 333 mr. W r. 1889 było 229 dm., 989 mk. w gminie (941 gr.- kat., 5 rz.-kat., 43 izr., wszyscy Rusini). Par. rz.-kat. w Staremmieście, gr.-kat. w miejscu, dek. samborski. Do par. należy Baczyna. We wsi jest cerkiew i szkoła etat. l-klas. Za cza­sów Rzpltej należała wś do dóbr kor. klucza waniowskiego w ekonomii samborskiej. W me­tryce kor. znajdują się następujące wpisy dotyczące tej wsi: „A. 1522. Eeria secunda in octava Epiph. Domini. Radomiae. Priyilegium Sigismundi, quo mediante yilla Torczynowice de jure polonico ruthenico in jus theutonicum Magdeburgense transfertur. In qua jurisdictio judicandi yillanos secundum formam juris magdeburgensis scultetiae adjuncta est“ (Rkp. Ossol., Nr. 2837, str. 88, 89). „A. 1528. Eeria sexta post festum S. Marti­ni Ep. Samboriae. Conservat Magnificus Stanislaus Odrowąż religiosum Stephanum circa Poponatum ecclesiae ritui greci in villa Torczynowicze, cum una integra area, praecisis dationibus per Popones solyi solitis. Cujus per Sigismundum Augustum facta confirmatio Petricoyiae in comitiis die 12 februarii A. 1563“ (1. c., str. 89). W lustracyi z r. 1686 (Rkp. Ossol., Nr. 1255, str. 103) czytamy: „Ta wś ma łan. 23, zosobna popowski łan je­den, sołtyskich dwa, karczmarskie ćwierci 3, mielnicze ćwierci 2. Mają osiadłych ćwierci pod sobą 64. Powinności wsi: Robić powinni według dawniejszych rewizyi z łanu po dni 6 od południa. Ale że pośledniejsza rewizya przyczyniła im pańszczyzny, kiedy po 3 dni im robić kazała, jako w Waniowicach, tedy przy dawniejszych zwyczajach onych zacho­wując, tak jako dawno rabiali, to jest z łanu po dni 6 robić odtąd będą od południa. Zażen robić raz do roku powinni od południa. Prząść z pańskiego przędziwa z ćwierci każdej po łokci 3. Konopie moczą i międlą po pół kopy z ćwierci bez pańszczyzny, a kiedy czeszą, to za pańszczyznę. Stróżę odprawować po­winni we dnie za pańszczyznę, w nocy bez pańszczyzny, ale teraz dorocznego chowają stróża. Na szarwark chodzą pieszo, do jazwy stawu bez pańszczyzny, ale kiedy chróst wo­żą, albo kretinę, to za pańszczyznę. Orać po­winni na wiosnę lasek 6 z ćwierci, a na ugór lasek 7, a w lasce ma być łokci 8. Drew świętecznych powinni dawać z chleba po wo­zie dobrym na rok, kto ma pociąg bez pań­szczyzny za kwitem zamkowym do lasu mają

[s.407]

jechać po te drwa. Soli wozić mają z ćwierci każdej po 6 beczek, a kiedy nie wożą, to dają za każdą beczkę po gr. 18, a za to 4 dni pańszczyzny im potrącają. Brogi także stawiają i oprawiać powinni jako w Waniowicach. Czynszu płacą z każdej ćwierci ciągłej na rok 1 zł. 18 gr., z pustych zaś arendownych czyn­szowych ćwierci na rok po zł. 6 bez owsa. Pop czynszu z ról cerkiewnych daje na rok zł. 4. Mielnik płaci czynszu na rok zł. 11. Pop przyłączył dwie ćwierci roli do cerkie­wnych, z których nic nie daje do gromady; tedy postanawiamy, aby podatki wszystkie tak do skarbu JKr. Mości jako Rzpltej równo z gromadą płacił, czego dwór woniewski do­glądać będzie. Uskarżali się poddani Torczynowic, że im PP. Baczyńscy granicę prze­orawszy grunta po części odejmują. Zaczem wkładamy to na dwór woniewski, aby tego przestrzegał, żeby nic od gruntów ekonomi­cznych nie odpadło. W czem się znosić powi­nien z zamkiem samborskim “. W inwentarzu z r. 1760 (Rkp. Ossol., Nr. 1632, str. 150) czytamy: „Ta wś ma w osiadłości pod sobą łan. 23, co czyni ćwierci 92, videlicet gro­madzkich roboczych 30, arendowych 62. Z o­sobna popowskich ćwierci 4, sołtyskich 8, karczmarskich 3, mielniczych 2. Chlebnika ad praesens znajduje się 112. Czynszu ad praesens z ćwierci robotnych 30 po 1 zł. 18 gr. = 48 zł. Za nierobienie pańszczyzny, po­nieważ nietylko że odległa ta. wieś od dworu woniewskiego, ale też że wielką szkodę woda Dniestrowa czyniła, i lubo komisy a a. 1749 z pręta zł. 2 gr. 12 na rok postanowiła, lecz rachując z prętów 6 alias ćwierci jednej na rok półdzionków 156, każdy a gr. 3, wynosi z ćwierci jednej zł. 15 gr. 18, więc z 30 ćwier­ci za pańszczyznę nieodrabiającą płacić ma zł. 468. Soli z tychże ćwierci roboczych 30 powinni wozić z każdej po beczek 6, wynosi beczek 180, za które lubo należało podług komisyi dawnych na ćwierć dni 4 wytrącać, lecz źe teraz pańszczyzny nie robią i małą solucyą za półdzionki dają, przeto gdy nie odwożą na skład solowy, płacić mają za każ­dą beczkę po gr. 18, co czyni zł. 108. Z aren­downych ćwierci ad praesens 62, po zł. 8, czyni 496 zł. Z mielnickiego gruntu kto uży­wa, daje czynszu na rok zł. 18. Z gruntu kaczmarskiego ćwierci 3 a 8 zł. 20 gr. Czyni 26 zł. Summa czynszu wraz i za pańszczyznę zł. 1164. Powinności tej wsi: Ponieważ za­miast robocizny z każdej ćwierci robotnicy po półtora dnia, albo raczej z łanu po dni 6 zrana do wieczora na tydzień, lub półdzion­ków 12 odbywać nie będą, bo za nie płacą, jako in compendio czynszów superius patet, jednak inne robocizny rokowe, jako to: zażen, rakos z chleba raz do roku od południa odbyć powinni. Prząść z pańskiego przędziwa z każ­dej ćwierci po łokci 3; z ćwierci 92 przychodzi łokci 276. Konopie moczyć i międlić z ćwierci po pół kopy bez pańszczyzny, a kie­dy czeszą, to za pańszczyznę. Stróżę nocną tylko bez pańszczyzny odbywać mają w ko­lej. A że ta wieś za pańszczyznę pieniądze daje, zawdzięczając przyjęcie małej solucyi za pół dnia, to jest gr. 3, dobrowolnie podję­ła się dać dworowi woniowskiemu pługów 30 do orania, na wiosnę pługów 15, na je­sień pługów 15, a każdy z nich wyorać ma na wiosnę lasek 6, a na ugór w jesieni lasek 7 w lasce zaś łokci 8. Drew świątecznych po wozie jednym dobrym powinni dawać z Chle­ba na rok, kto ma pociąż, bez pańszczyzny, do dworu woniowskiego, na te drwa zaś jurysdykcya zamkowa asygnacyą dać powinna. Szarwarki odbywać oraz i brogi reparować ma ta gromada torczynowska tak, jako waniowska i mrozowska. Karczma w Torczynowicach na gruncie gromadzkim i kosztem ich postawiona, w której izba z piecem kaflowym prostym, z niej przykomórek, naprzeciwko piekarnia cała z drzewa starego, snopkami poszyta, którą trzyma starozakonny Lejba, daje ad praesens arendę zł. 700. Budynek skarbowy, który wystawiony dla oficera przez gromadę torczynowską. Ten budynek z drze­wa jodłowego, w nim izba z alkierzami dwiewa, piec w izbie z kafli zielonych, okien 3 w ołów oprawnych, a jedno w drzewo, drzwi na zawiasach żelaznych 5. Na przeciwko pie­karnia z komorą, w piekarni okien 2 w drze­wo oprawnych, w komorze okienko małe, piec w piekarni kaflowy prosty, komin z gli­ny lepiony, nad dach wywiedziony. Ten bu­dynek słomą poszyty. Skarżyła się gromada torczynowska, że od sąsiednich pobliskich wsiów wielkie krzywdy przez poodbieranie gruntów cierpią, jako to od wsi Straszowic kś. Szumlańskiego, bisk. r. gr. przemyskiego, pola na 100 kóp zboża zabrano, oraz na płn. od wsi Humieńca, dziedzicznej p. Borzęckie­go, podstolica litewskiego, przez ćwierci 30 poprzek tak zboże posiane, jako też i łąki za­brano; od Baczyny także, wsi szlacheckiej, w grunta i łąki wdzierają się i pół ćwierci pola od gromady odebrali, oraz kś. biskup Szumlański niewiedzieć jakiem prawem trzy­ma obszar przed granicą torchanowską leżą­cy. Rekomenduje się tedy p. plenipotentowi ekonomicznemu, aby chciał o to z Ichmościa mi jure agere“. Lu. Dz.