Oficerowie i dżentelmeni
Każdy Polak wie, co to znaczy “ułańska fantazja” i że “nie masz pana nad ułana”. Ale dlaczego przypisujemy ułanom szczególne przymioty? Odpowiedź znajdziemy w książce Piotra Jaźwińskiego “Oficerowie i dżentelmeni. Życie prywatne i służbowe kawalerzystów Drugiej Rzeczpospolitej”.
Inne obiegowe opinie o konnych oficerach? Że Generał Bolesław Wieniawa-Długoszowski wjechał wierzchem do Adrii, a polska kawaleria podczas kampanii wrześniowej atakowała szablami czołgi, oficerowie kawalerii to zaś „weseli i beztroscy utracjusze, bardzo męscy i przystojni, spędzający czas na rautach i balach”.
To wszystko mity. „Nie ulega wątpliwości, że służba w kawalerii nie pozbawiona była blichtru, który wielu irytował i irytuje do dziś. Narzucała także nieco snobistyczny styl zachowania […]. Ale uczyła także postaw, których służba w innych formacjach – poza lotnictwem – nie wpajała w tym stopniu. Wmawiało się kawalerzyście, że nie istnieją dla niego żadne trudności, bo wszystkie jest w stanie pokonać” – relacjonuje cytowany przez Jaźwińskiego Zdzisław Janota-Bzowski.
„Oficerowie i dżentelmeni” to książka, która opowiada o życiu polskiego kawalerzysty w czasach II Rzeczpospolitej. Zarówno służbowym (autor szczegółowo opisuje organizacje i uzbrojenie kawalerzystów, ich codzienną rutynę), jak prywatnym – kawalerzyści nie stronili od uciech i mieli do nich wiele okazji; uczestniczyli w balach, pogrzebach i „sprawach honorowych”. Dowiemy się także skąd pochodzi powiedzenie ułańska fantazja, jak się po kawaleryjsku leczy „kaca”, co to jest żurawiejka, a także jakie warunki musiała spełnić panna, aby zostać żoną ułana. Poznamy sekret pistoletów Wieniawy-Długoszewskiego używanych w honorowych pojedynkach, cechy, którymi różniły się poszczególne pułki ułanów (każdy miał swoje własne zwyczaje, którymi się odróżniał od pozostałych), wreszcie realia szkolenia oficerów, kwestie organizacji i uzbrojenia pułków.
To polska kawaleria w pigułce. Książkę Jaźwińskiego naprawdę warto ją przeczytać, tym bardziej, że napisana jest wspaniałym językiem, lekko i przystępnie. Ułani i szwoleżerowie zajęli w naszej tradycji pozycję zupełnie wyjątkową, naprawdę warto wiedzieć na ich temat na ich coś więcej niż tylko garść obiegowych mitów.
Filip Wyrozumski
Piotr Jaźwiński, Oficerowie i dżentelmeni. Życie prywatne i służbowe kawalerzystów Drugiej Rzeczpospolitej, Wydawnictwo Erica, 2011, s. 400, c. 39,90 zł.