My, szlachta ukraińska. Zarys życia i działalności Wacława Lipińskiego 1882-1914
Praca Bogdana Gancarza zatytułowana “My szlachta ukraińska. Zarys życia i działalności Wacława Lipińskiego 1882-1914” wydana przez krakowskie “Arcana” jest godna uwagi z wielu względów.
Pokazuje postać Wacława Lipińskiego ur. w 1882r. we wsi Zaturce w powiecie włodzimierskim w polskiej rzymsko-katolickiej rodzinie szlacheckiej herbu Brodzicz, która w XVIII w. przeniosła się z Mazowsza na Wołyń, wnosząc ogromny wkład w rozwój gospodarki rolnej tego regionu. Wacław jako jeden z nielicznych członków rodu nie zajął się rolnictwem a polityką. Porzucił studia agronomiczne na rzecz historii. Poczuwając się do łączności z narodem ukraińskim sformułował teorię zwaną “terytorializmem”. Zgodnie z nią każdy, bez względu na swoje pochodzenie etniczne, wyznanie czy język domowy, jeżeli zamieszkuje na terytorium historycznych ziem ukraińskich jest Ukraińcem. Poglądom tym był wierny do końca życia.
Swoją książką “Z dziejów Ukrainy” zapoczątkował nową szkołę ukraińskiej historiografii, zwaną “państwową”, którą rozwinął w następnych pracach.
W 1917r. Lipiński był jednym z założycieli Ukraińskiej Partii Demokratyczno-Agrarystycznej. Było to ugrupowanie konserwatywne, którego stał się głównym ideologiem, tworząc nowoczesny konserwatyzm ukraiński.
W swojej książce Bogdan Gancarz prezentuje kolejne etapy życia i działalność Lipińskiego, kształtowanie się jego poglądów. Czyni to w sposób ciekawy udowadniając, że zachowując reguły warsztatu naukowego można pisać w sposób interesujący, unikając suchego wykładu, który odpycha od lektury współczesnych dzieł historycznych. Choć sam autor twierdzi, że jego praca ma wiele luk, to jednak imponuje ona bibliografią. Autor przekopał się jednak przez tony literatury otwierając nowe perspektywy badawcze. Walory pracy Gancarza podnosi też bardzo bogata dokumentacja zdjęciowa ilustrująca życie i działalność Lipińskiego.
Marek A. Koprowski
Bogdan Gancarz, My szlachta ukraińska, Zarys życia i działalności Wacława Lipińskiego 1882-1914, Kraków 2006 s.331
