Rosyjskie postępy w integrowaniu Eurazji
Minister Spraw Zagranicznych Rosji Siergiej Ławrow, podczas wizyty w Duszanbe 24 kwietnia, zaprosił Tadżykistan do przystąpienia do “struktur integracyjnych” pod egidą Rosji. Rosja, niemogąca dojść do porozumienia ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie systemu obrony przeciwrakietowej w Europie, poszukuje możliwości umocnienia swojej pozycji oraz wpływów na terenie byłego Związku Radzieckiego – zarówno ze względu na bezpieczeństwo wewnętrzne jak i dla uzyskania przewagi nad Zachodem. Jednym z głównych aspektów tego planu jest nacisk Rosji na integrację z tymi państwami. W celu oceny skuteczności strategii Moskwy, należy obserwować działania podejmowane przez Tadżykistan i Kirgistan.
Rosja od kilku lat przeżywa ożywienie, w szczególności od czasu pokonania Gruzji w wojnie sierpnia 2008 roku. Wojna przypomniała, nie tylko Gruzji, ale także pozostałym byłym republikom radzieckim, że Rosji, jako siły militarnej i obronnej w regionie, nie należy lekceważyć. Od tamtego czasu, Rosja dostosowała sposób, w jaki demonstruje swoją siłę, polegając na subtelnej, ale istotnej strategii zwiększania integracji z państwami tego regionu.
Integracja ta obejmuje obszary gospodarki i bezpieczeństwa. Unia Celna, którą Rosja zapoczątkowała z Białorusią i Kazachstanem w roku 2010, mająca na celu ujednolicenie polityki celnej państw członkowskich (głównie z Rosją) jest instrumentem integracji gospodarczej. Integrację struktur obronnych demonstruje zwiększony nacisk na Organizację Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, obejmującą Armenię, Kirgistan, Tadżykistan, Uzbekistan oraz członków Unii Celnej. Najnowsze starania skoncentrowane były na stworzeniu bardziej skutecznych Połączonych Sił Operacyjnego Reagowania – PSOR (Collective Rapid Reaction Force- CRRF) oraz częstszych ćwiczeniach wojskowych między państwami członkowskimi.
Rozróżnienie między współpracą w zakresie gospodarki oraz bezpieczeństwa może wydawać się niejasne – coś, na co wskazywał rosyjski premier Władimir Putin ogłaszając koncept Unii Euroazjatyckiej, która miałaby na celu usprawnienie integracji kolejnych byłych republik radzieckich, począwszy od roku 2015. Pojawia się tutaj pytanie, czy Rosja chce połączyć te państwa w związek na podobieństwo byłego Związku Radzieckiego, jednocześnie pozyskując dalsze wpływy i zwiększając swoją obecność na obszarze postsowieckim.
Dalsze Plany Integracji
Kolejnym państwem, które po Białorusi i Kazachstanie, Rosja chciałaby przyłączyć do istniejących struktur integracyjnych, ze względu na jej ważne strategiczne położenie oraz znaczenie dla Moskwy, jest Ukraina. Putin wraz innymi rosyjskimi urzędnikami oficjalnie wezwali Ukrainę do przyłączenia się do Unii Celnej pod przewodnictwem Moskwy, ale Ukraina, w przeciwieństwie do Białorusi i Kazachstanu jest znacznie bardziej niechętna uczestniczeniu w takich projektach. W celu zachowania swojej suwerenności oraz uzyskania ustępstw w negocjacjach, zarówno z Rosją jak i Zachodem, Ukraina manewrując między obiema stronami, dąży do znacznie bardziej zrównoważonej polityki zagranicznej. Kijów natomiast zaproponował przyłączenie się Ukrainy do Unii Celnej w formie 3+1. Trwałość tej strategii jest wątpliwa, ale w najbliższym czasie Ukraina najprawdopodobniej nie przyłączy się do Unii w takiej postaci.
Armenia jest kolejnym kandydatem do przyłączenia do Unii Celnej, biorąc pod uwagę fakt istniejące znaczne wpływy Moskwy w tym państwie (w Armenii stacjonują rosyjskie siły zbrojne, poza tym Rosja sprawuje kontrolę wielu strategicznych zasobów ekonomicznych Armenii). Jednak ze względu na fakt, że Armenia jest oddzielona od Rosji przez Gruzję, państwo prozachodnie, niezainteresowane integracyjnymi planami Rosji (Gruzja woli dostosować się do państw należących do Unii Europejskiej i NATO), przyłączenie Armenii do Unii Celnej, mającej za zadanie zerwanie barier ekonomicznych oraz ułatwienie przygranicznego przepływu towarów i usług, nie miałoby sensu.
Znaczenie Tadżykistanu i Kirgistanu
Tadżykistan i Kirgistan to kolejne dwa państwa, które Rosja bierze pod uwagę w swojej strategii integracyjnej. Oba państwa są mocno uzależnione od Rosji w zakresie wsparcia ekonomicznego i podobnie do Armenii, na ich obszarze mieszczą się rosyjskie bazy i oddziały wojskowe. Kirgistan wystąpił formalnie do Rosji o przyłączenie do rosyjskiej Unii Celnej.
Jednak oba państwa nie są wolne od problemów dla Moskwy. W ostatnich latach doświadczyły one wewnętrznej niestabilności a ich znaczny elektorat nie chce dalszej integracji z Rosją w zakresie ceł, głównie z powodu dużych ilości tanich dóbr z Chin, które Unia z Rosją wyparłaby z Tadżykistanu i Kirgistanu. Pozostaje również kwestia terminu przyłączenia do Unii Celnej. Tadżykistan, przynajmniej teoretycznie musiałby poczekać aż Kirgistan dołączy do Unii Celnej, zanim Rosja będzie mogła rozpatrzyć jego członkowstwo (podobnie jak Armenia, Tadżykistan nie dzieli granicy z innym członkiem Unii) a przeszkody biurokratyczne mogą opóźnić oficjalne przyjęcie do Unii nawet o dwa lata.
Bez względu na tę sytuację, Rosja posiada znaczne wpływy w obu państwach i podkreśla ich znaczenie w kontekście strategii integracji. Należy więc śledzić ten kluczowy obszar, podczas gdy Moskwa kontynuuje realizację swojego planu rozwoju w roli regionalnej potęgi oraz sformalizowania swojego wpływu w obliczu możliwej konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi w kwestii obrony przeciwrakietowej.
Źródło: STRATFOR // www.stratfor.com
Tłumaczenie: Małgorzata Sagar