Murowana Oszmianka

/
Murowana Oszmianka - wieś na Białorusi w rejonie oszmiańskim obwodu grodzieńskiego, 11 km na północny wschód od Oszmiany. W pobliżu wsi początek bierze rzeka Oszmianka. Murowana Oszmianka w 1999 roku liczyła 338 mieszkańców. We wsi znajduje się szpital i szkoła średnia oraz parafialny kościół katolicki pw. Najświętszego Imienia Maryi (1790) [1]. Niegdyś Murowana Oszmianka stanowiła ośrodek znacznego majątku. W XVIII w. własność Skarbek-Ważyńskich (herbu Abdank). Do dziś zachowały się jeszcze ruiny dawnej drukarni. W maju 1944 roku ciężkie, zwycięskie walki (Bitwa pod Murowaną Oszmianką) z litewskimi formacjami stoczyły tu oddziały Armii Krajowej. Wikipedia.pl/Kresy.pl

Krzemieniec

/
Krzemienieckie dworki miejskie i stancje krzemienieckiej młodzieży licealnej. Krzemieniec był przed wojną perłą polskiej architektury drewnianej. Znajdowała się tu ogromna ilość większych bądź mniejszych dworów oraz budynków wzniesionych w stylu dworkowym. W budynkach tych mieszkała kadra nauczycielska Liceum Krzemienieckiego oraz ucząca się w Liceum młodzież. Kresy.pl Szkołę założył Tadeusz Czacki, ówczesny wizytator placówek oświatowych guberni wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej, przy udziale Hugona Kołłątaja. Mieściła się w siedzibie dawnego kolegium jezuickiego w zespole architektonicznym pałacu Wiśniowieckich, który po kasacie zakonu przejęła Komisja Edukacji Narodowej. Szkoła miała pełnić funkcję ośrodka edukacyjnego i kulturalnego dla południowo-wschodnich Kresów byłej Rzeczypospolitej, oferując wykształcenie od elementarnego poprzez średnie, zawodowe, aż do półwyższego. Pierwszym dyrektorem placówki został Józef Czech. Pierwotna nazwa szkoły, Gimnazjum Wołyńskie, obowiązywała do 1819 r., potem ranga placówki wzrosła, a jej nazwę zmieniono na Liceum Krzemienieckie. Już jako liceum szkoła mogła nadawać niższe tytuły naukowe. Liceum szczyciło się bogatą biblioteką opartą na księgozbiorze Stanisława Augusta Poniatowskiego. W roku 1825 biblioteka miała blisko 31 000 ksiąg (bez dubletów) ? w czym wielka zasługa Tadeusza Czackiego. Po upadku powstania listopadowego Liceum Krzemienieckie zostało zamknięte przez władze carskie. Część kadry oraz większość majątku szkoły wchłonął tworzący się właśnie Uniwersytet Kijowski, natomiast biblioteka krzemieniecka (jedna z najcenniejszych i najbogatszych w ówczesnej Polsce) oraz bezcenna galeria Stanisława Augusta Poniatowskiego zostały zrabowane i umieszczone w Kijowie. Biblioteka ta stała się początkiem dla utworzenia Narodowej Biblioteki Ukraińskiej w Kijowie. Na mocy dekretu marszałka Józefa Piłsudskiego z 1920 r. dawne Liceum Krzemienieckie wznowiło działalność w roku 1922, jako zespół szkół. Była ona kontynuowana do roku 1939. 28 lipca 1941 r., wkrótce po zajęciu Krzemieńca przez wojska niemieckie, Niemcy, na podstawie listy ułożonej przez nacjonalistów ukraińskich, aresztowali przedstawicieli inteligencji polskiej, głównie nauczycieli Liceum Krzemienieckiego. W dniach 28-30 lipca 1941 r. 30 osób z tej grupy zostało przez Niemców rozstrzelanych pod Górą Krzyżową. Wikipedia.pl

Hołoblewszczyzna

/
Majątek ziemski w powiecie Oszmiańskim (gmina Holszany).

Hołoby

/
Dawny zespół pałacowy Jaruzelskich. Założony przez Józefa Jaruzelskiego i rozbudowany przez kolejnych właścicieli (m.in. Wilgów i Podlewskich). Pałac spłonął ok. 1870 r. i znany jest tylko z rysunku Napoleona Ordy. Na jego osi stał zachowany do dziś budynek bramny z 2 poł. XVIII w., ze sklepionym przejazdem, o ścianach rozczłonkowanych szerokimi pilastrami i profilowanymi gzymsami. Zbigniew Hauser "Niegdyś dobra Wilgów, Podhorodeckich i Ronikierów, później częściowo rozparcelowane między Czechów. Obecnie dobra p. Mianowskiej. Restauracja Adamczyka, pokoje gościnne u Lejkacha i Szafira (z rest.). Główną ozdobą wsi jest kościół o krzyżowem założeniu, barokowy, wzniesiony w r. 1711-28 przez Józefa Jeruzalskiego, podstolego podlaskiego. Wieża uszkodzona przez Niemców w czasie wojny. Wewnątrz freski rokokowe, również częściowo zniszczone. Obok probostwo o wyglądzie staropolskiego dworu z połowy XVIII w., z podwójnie łamanym dachem i budynkiem mieszkalnym, przerobionym z bramy wjazdowej do nieistniejącego już pałacu Ronikiera. Cztery figury z r. 1711, z nich jedna uległa zniszczeniu w czasie wojny. Obok wsi kolonja zamieszkała przez 70 rodzin Niemców i Mazurów." dr Mieczysław Orłowicz, ILUSTROWANY PRZEWODNIK PO WOŁYNIU, Ł U C K 1 9 2 9.

Porozów

/
Dwór Buttowt-Andrzeykowiczów w majątku Bogudzięki, wybudowany przez Tadeusza Buttowt-Andrzeykowicza na przełomie XIX i XX wieku.

Możejków Wielki

/
Możejków Wielki to miejscowość położona w rejonie szczuczyńskim na Białorusi w odległości ok. 15 km na północny wschód od rejonowego Szczuczyna. Na terenie dawnego majątku ziemskiego znajdują się tu pozostałości jednej z najwspanialszych niegdyś rezydencji na Ziemi Grodzieńskiej.

Dwór w Linowie

/
Linowo to duża wieś, dawniej również miasteczko i majątek ziemski, położona w rejonie prużańskim na Białorusi o 10 km na południe od Prużany, przy szosie do Kobrynia i linii kolejowej z Brześcia do Baranowicz. Na terenie dawnego majątku ziemskiego zachował się tu zespół dworski w dawnym majątku ziemskim.

Burbiszki

/
Ziemie, na których leżą Burbiszki należały od 1817 r. do wywodzącego się z Pomorza rodu Bażeń-skich. W tej miejscowości warto zwiedzić neogotycki polski dwór i rozległy park, rozciągający się obecnie na obszarze 28 ha. Zwraca uwagę zespół stawów i kanałów, z 15 sztucznymi wysepkami połączonymi mostkami. W parku stoi statua Matki Boskiej z XIX w. oraz pierwszy na Litwie pomnik Adama Mickiewicza, dłuta Kazimierza Uliańskiego, napis na cokole brzmi: "Litwo, Ojczyno moja". Dziełem tego samego artysty są też lwy i pomnik wielkiego księcia Witolda. Stojący w centrum zało-żenia neogotycki dwór został zbudowany z kamienia. Jest nieregularną budowlą, z basztą zwieńczoną blankami. Dawniej baszty znajdowały się po obu stronach, jedną zburzono po II wojnie światowej. W odrestaurowanym wnętrzu znajduje się oryginalne XVIII i XIX-wieczne wyposażenie przekazane przez rodzinę dawnych właścicieli oraz herb rodu i dokumenty. Na początku XX w. często przyjeżdżał tu Kornel Makuszyński. W 1913 r. wziął ślub z dziedziczką dworu, Emilią Bażeńską. Rozkochany w architekturze zakopiańskiej, przywiózł domek spod Tatr i postawił go w ogrodzie. Podobno w latach 1923-24, podczas wakacji napisał w nim poemat "Pieśń o Ojczyźnie". Podczas II wojny światowej Bażeńscy utracili ziemię, a pałac został zrujnowany. Ostatnim właścicielem majątku był Adam Bażeński, który oficjalnie przekazał go w 1991 r. państwu litewskiemu z przeznaczeniem na cele kulturalne. We wnętrzach dworu odbywają się koncerty muzyki klasycznej. Jakub Czarnowski

Nasze dwory wiejskie

/
"Kwartalnik Litewski", R. 1: 1910, t. 3, s. 95-124.

Dwór w Podweryszkach

/
Podweryszki (Подварышкі) to nieduża miejscowość położona w rejonie woronowskim na Białorusi, o kilka kilometrów na wschód od Bieniakoń i o kilka kilometrów na południe od granicy białorusko-litewskiej.

Worończa

/

Porozów

/

Czombrów

/

Dobra

/

Rożyszcze

/

Niemieża

/

Berduny

/

Bohin

/

Mereczowszczyzna

/
W I połowie XVIII wieku folwark Mereczowszczyzna był własnością Sapiehów. W roku 1733 objął go w zastaw Ludwik Tadeusz Kościuszko, w którego posiadaniu folwark znajdował się do czasu wykupienia w 1764; Kościuszkowie przenieśli się wówczas do rodowych Siechnowicz. W dworze w folwarku urodził się Tadeusz Kościuszko. Do 1939 roku Mereczowszczyzna była miejscem pamięci o Kościuszce, po agresji radzieckiej Dom Kościuszki został spalony w roku 1942 przez sowieckich partyzantów. W 1996 w Stanach Zjednoczonych powołano Komitet Odbudowy Domu Rodzinnego Kościuszki, staraniem którego dwór zrekonstruowano w 2004. Odbudowę w większości sfinansowano z funduszy obwodu brzeskiego. W dworze mieści się muzeum. Wikipedia.pl

Andrzejewo

/

Maków

/

Supranowka

/

Krycewicze

/

Lecierzyn

/

Berdówka

/

Daniuszewo

/

Mutwica

/

Biruki

/

Cerkliszki

/

Kamienpol

/

Zaosie

/

Jaszczów

/

Olszew

/

Dwór w Kościeniewie

/
Kościeniew (Касьцянева) to niewielka wieś w rejonie szczuczyńskim na Białorusi położona o ok. 15 km na północny wschód od Szczuczyna.

Dwór w Kaszubińcach

/
Kaszubińce (Кашубінцы) to niewielka miejscowość położona niedaleko Skidla w rejonie grodzieńskim na Białorusi.

Rohoźnica

/
Rohoźnica (Рагажніца) to niewielka wieś w rejonie mostowskim na Białorusi.